De psychiatrie is een uitdagende sector in de zorg. Wie kent de dingen van de mens dan de geest van de mens zelf? Toch kan de mens zichzelf een raadsel zijn. In de geestelijke gezondheidszorg (ggz) ben je als professional voortdurend bezig om wat onbegrepen en vastgelopen is te verhelderen en te ontwarren. Psychotherapie, medicatie, verpleegkundige interventies, alles is bedoeld om hieraan mee te werken.

Ontvankelijkheid voor de Ander, met een hoofdletter, brengt ook ontvankelijkheid voor de ander, de medemens

De ggz is ook op andere manieren uitdagend en dit is in de media volop zichtbaar en voelbaar: er zijn wachtlijsten, er zijn verwarde personen en van de ggz worden oplossingen verwacht. Deze oplossingen moeten echter met steeds minder mensen gerealiseerd worden. De uitdaging wordt steeds groter om de bezetting rond te krijgen. Het personeelstekort, gemeten aan het aantal niet vervulde vacatures in de zorg (en ook in de ggz), zal in de komende vijftien jaar naar verwachting verdubbelen. Wie als christen in de al dan niet christelijke ggz werkzaam is, ziet en voelt deze uitdagingen volop. Waarom zou je als christen juist hier je schouders onder willen zetten? Of beter misschien: hoe zou je dit willen doen?

Lokale initiatieven

Het geloof brengt vanzelf een eigen manier van kijken naar de mens met zich mee. Gods genade en barmhartigheid geven het mens-zijn een nieuwe gestalte. Dat is voor een gelovige het vertrekpunt. Ontvankelijkheid voor de Ander, met een hoofdletter, brengt ook ontvankelijkheid voor de ander, de medemens, juist ook voor wie in nood is. Deze eigen manier van kijken betekent niet alleen iets voor individuele zorgverleners, maar brengt ook een visie op samenleven met zich mee. De mens is als vanzelf onderdeel van een groter geheel: verweven in een maatschappij, verweven in geloof en kerk.

Alle netwerken en initiatieven samen vormen het weefwerk waarin een mens minder gemakkelijk wegvalt

Deze ontvankelijkheid en dienstbaarheid voor de ander kunnen in de psychiatrie volop vorm krijgen. Werken aan goede behandelingen, contact zoeken met de ander en bezig zijn met de diepten van het menselijk bestaan, al deze dingen komen samen in dit vak. Daarbij komt dat de huidige maatschappelijke vraagstukken om een ingeweven visie vragen. Vanuit zorgakkoorden als IZA (Integraal Zorgakkoord) en AZWA (Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord) en vanuit landelijke richtlijnen en agenda’s rond ernstige psychiatrische stoornissen en suïcidaliteit wordt expliciet gestuurd op het vormen van regionale netwerken gericht op mentale gezondheid. Daarbij zijn niet alleen netwerken van hulpverleningsinstellingen in beeld.

Juist ook lokale initiatieven, zoals een wandelgroep op maandagavond, een koffieochtend, lotgenotencontact of pastoraal contact vanuit een kerk. Alle samen vormen het weefwerk waarin een mens minder gemakkelijk wegvalt.

Autonome mens

Nederland is vergevorderd met het experiment van de autonome mens, die zelf algehele regie over zijn leven wil voeren. Dit experiment heeft echter zijn grenzen bereikt. In de psychiatrie is dit misschien wel het meest voelbaar. Eenzaamheid, zinloosheid, ze zijn hier aan de orde van de dag. In het antwoord op deze ontwikkelingen mag het christelijk geluid en vooral de christelijke dienstbaarheid niet ontbreken.

Psychiatrie is geen op zichzelf staand vakgebied. Ze is niet het enige antwoord op de vraag die psychische problemen stellen aan onze samenleving. Psychiatrie vraagt om betrokken mensen met een heldere visie op mens en samenleving. Om inzet van christenhulpverleners, maar ook van vrijwilligers, kerken en geloofsgemeenschappen, juist in tijden van krapte.

De auteur is voorzitter van de Christelijke Vereniging voor Psychiaters, Psychologen en Psychotherapeuten (CVPPP) en werkzaam als universitair docent aan de Theologische Universiteit Apeldoorn en als psychiater en directeur behandelzaken acute psychiatrie bij een ggz-instelling. Op 27 november vindt in Dordrecht het CVPPP-congres ”Geloof in actie: christen, ggz en maatschappij” plaats.