Welke hoop is er voor iemand met narcisme? En welk uitzicht is er in een huwelijk? Met deze vragen kloppen de veertigers Gijs en Femke bij het RD aan na de publicatie van een interview waarin Hanna vertelt over de schade die ze in het huwelijk oploopt, over haar vlucht uit huis en uiteindelijk de scheiding van haar man.

Hoe spannend het echtpaar het ook vindt om over de complexe moeiten waarmee ze worstelen in gesprek te gaan, ze zetten die stap weloverwogen. De overtuiging dat narcisten vaak mensen met een moeilijke geschiedenis zijn, drijft hen. Achter een grote mond en manipulatief gedrag zit vaak een klein, beschadigd hart. Gijs heeft narcisme en is ervoor in therapie.

Tijdens het interview is er geen grote mond. Ik maak kennis met een man die de feiten –inclusief die van zijn misstappen– op een rijtje heeft en die zijn vrouw aankijkt voor steun als hij woorden zoekt om aan te geven hoe hij is geworden wie hij is. Emoties zijn bij hem nauwelijks zichtbaar. Wel ongemak, als zijn vrouw –soms door verdriet overmand– haar pijn en worsteling verwoordt. Dat ze samen hun verhaal doen, beschouwen ze als een wonder van God.

Buiten therapie om delen ze met niemand de diepte van hun worsteling. Angst voor onbegrip en veroordeling spelen hierbij een rol. Femke vraagt zich af hoe de ouders van vriendjes van hun kinderen reageren als ze iets zouden weten. En is het voor een buitenstaander überhaupt wel te begrijpen dat oude patronen –na het breken met bepaalde zonden– niet opeens helemaal verdwenen zijn?

Omdat Femke en Gijs hun verhaal anoniem doorgeven, durven ze eerlijk te zijn. Vier thema’s laten ze de revue passeren: schade, emoties, onvoorwaardelijke liefde en geloof.

Lees ook

„Juist de gereformeerde gezindte is een omgeving waar narcisme kan gedijen”

1 SCHADE

Femke: „Mijn zelfbeeld is nooit heel positief geweest, maar als Gijs in 2021 openheid over zijn jarenlange dubbelleven geeft, blijft er werkelijk niets van me over. Een beerput gaat open. Ik blijf me afvragen hoe het mogelijk is dat hij me voor die tijd met zijn hand op de Bijbel verzekert dat er geen andere vrouw in het spel is. De exclusiviteit, die ik hoog heb staan, komt niet meer terug. Naast zijn daden die mij schaden, zijn er ook zijn gedachten. Als hij die prijsgeeft, weet ik me geen raad. Hoe kan het dat een man hoopt dat zijn vrouw wordt verkracht, zodat hij voor haar zou kunnen zorgen? Dit gaat over mij. De vrouw met wie hij is getrouwd.

Voordat Gijs opening van zaken geeft, is hij een man met twee gezichten. Exemplarisch hiervoor is dat hij online zichzelf alles –inclusief porno– toestaat, maar als hij erachter komt dat een van de kinderen bij een vriendje een onschuldig filmpje heeft bekeken, is het huis te klein. Voor het gezin is dit gedrag verstikkend en verwoestend.

Hierover praten met Gijs helpt mij niet. Het overgrote deel van wat ik zeg, verdwijnt bij hem in –wat ik noem– een groot, zwart gat. Als ik er echt helemaal doorheen zit, dringt dat een beetje tot hem door. De relatietherapie die we samen volgen, helpt mij ook niet om de schade te herstellen. Die sessies voelen voor mij als bij de dokter komen met een gebroken arm en daar leren dat je man je niet expres van de trap heeft geduwd. Nuttig om te weten, maar ondertussen zit ik met die pijnlijke, gebroken arm.”

Gijs: „Wat ik als schade ervaar, is dat het mij niet lukt om me in een ander te verplaatsen. Ik heb echt alleen mijn eigen perspectief. Er is heel veel voor nodig om mij iets van een andere kant te laten zien. Zodra ik het woordje ”jij” hoor, treedt er bij mij een verdedigingsmechanisme in werking. De link met mijn opvoeding ziet Femke scherper dan ik. Ik herinner me van thuis vooral de aandacht voor het functionele, de structuur. Geen complimenten, nooit sorry, nooit: Ik houd van je of: Hoe is het met je? En niet mét elkaar iets doen, maar náást elkaar iets doen.”

Lees ook

Wil je bij je narcistische echtgenoot blijven? „Bij reformatorische christenen is vaak het antwoord: Ja”

2 EMOTIES

Gijs: „Voor mij zijn emoties lastige dingen. Mij is ingeprent dat je er niets aan hebt. Ik denk dat ik trouwde in de voor mij toen onbewuste hoop op een emotionele band. Soms voel ik verdriet of boosheid om iets wat me niet lukt. Vaak durf ik me niet te uiten, omdat ik bang ben voor wat er dan gebeurt. Met m’n hoofd weet ik dat er veel angst in me zit, maar die voel ik niet.”

Femke: „En als je bang bent, ga je manipuleren. Dat is hard om te zeggen en ik zie dat het je iets doet, maar ik wil eerlijk zijn.”

Gijs: „Jij mag je pijn verwoorden.”

Femke: „Een recent voorval laat zien hoe het werkt. Ik krijg van de relatietherapeut het advies om er even tussenuit te gaan om op adem te komen. Als we die optie samen bespreken, neemt hij niet de verantwoordelijkheid op zich voor de situatie waarin we nu zitten, maar legt hij alle schuld bij mij en bestempelt hij mij als zwak. Anderhalve dag later begint hij te huilen en ontdek ik wat er achter zijn schadelijke gedrag schuilgaat: de angst dat ik hem verlaat.

Als ik naar mijn eigen emoties kijk, merk ik vooral pijn en verdriet. Zijn ideaalbeeld over mijn uiterlijk blijft een lastig punt. Ik voel dat als hij iets lekkers uitdeelt en mij overslaat.

Mijn zoektocht is bij wie ik m’n emoties kan uiten. Ik moet ze voor de kinderen verbergen en bij Gijs kan ik ze ook niet kwijt. Als ik tegen hem praat, krijg ik geen respons. Dat maakt me alleen maar wanhopiger. Maar bij wie kan ik wel terecht? Ik kan niet elke avond een vriendin hiermee belasten, toch?”

3 ONVOORWAARDELIJKE LIEFDE

Gijs: „De liefde van Femke heeft mijn harde hart verbroken, kan ik wel stellen. Van haar leer ik wat onvoorwaardelijke liefde is. Hierdoor durfde ik met alles op de proppen te komen. Ik dacht: misschien kom ik nu wel alleen te staan, maar ze blijft hulp en liefde geven.”

Femke: „Laten we in het oog houden dat ik ook niet perfect ben. Over mijn tekortkomingen weiden we minder uit, maar ik heb Gijs echt naast me nodig. Bij alle narigheid zijn er ook goede dingen. Als ik naar Gijs kijk, zie ik een man die –voor een deel– niets kan doen aan hoe hij nu is. Als ik hem wegstuur, ontneem ik hem de kans om mens te worden. Dat klinkt misschien gek, maar ik bedoel het echt. Een mens met emotie, met schuldgevoel, met empathie. Dat gun ik hem zo! En ik geloof dat hij dat alleen kan leren in een relatie. Daarom wil ik hem de veiligheid bieden die hij nodig heeft.

Diep vanbinnen hunker ik naar zijn onvoorwaardelijke liefde. Dat ik niet meer hoef te voldoen aan het perfecte plaatje, maar mezelf mag zijn. Dat ik geen speelbal meer ben die heen en weer wordt geslingerd, maar dat ik de regie heb over m’n eigen lichaam en leven. Die weg proberen we te vinden.”

4 GELOOF

Gijs: „Op een avond ben ik aan het Bijbellezen en komt het op me af dat ik op een doodlopende weg zit. Ik moet breken met mijn dubbelleven en openheid van zaken geven aan mijn vrouw. Het duurt weken voordat ik haar alles heb verteld. Telkens schiet me weer iets te binnen. Nee, die zondelijst herhaal ik nu liever niet. Ik breek na die openheid radicaal met zonden, maar de ingesleten structuren zijn niet opeens weg. Daarvoor ben ik onder behandeling bij een psychiater. Ik herken me in Paulus: Het goede dat ik wil, doe ik niet, maar het kwade, dat ik niet wil, dat doe ik.”

Femke: „Wat doe je als je ’s nachts samen besluit om te scheiden en je kind de volgende ochtend een werkje van een stel knutselt en het aan je overhandigt met de woorden: „Omdat jullie zoveel van elkaar houden”? En als we na het ontbijt precies onze trouwtekst –over Gods trouw– lezen? Ik kan niet anders dan daar Gods hand in zien die een andere weg wijst.

Nu ervaren we juist in het geloof de meeste eenheid. Iedere keer mogen we weer met onze onmogelijkheden bij Hem aankloppen. Onze situatie voelt echt als een onmogelijke strijd, maar ik kan niet anders zeggen dan dat het goed is. Omdat God erbij is.”

De echte namen zijn bij de hoofdredactie bekend.