De Amerikaanse president zei dinsdag ervan overtuigd te zijn dat Oekraïne in staat is om, met Europese steun, al het verloren grondgebied terug te winnen. Hij noemde Rusland „een papieren tijger” en stelde dat het land in grote economische problemen verkeert. Een „echte militaire macht” zou de oorlog „in minder dan een week” hebben gewonnen, sneerde hij.

Die uitspraken staan in schril contrast met zijn eerdere standpunten. Zo opperde Trump dat Oekraïne grondgebied zou moeten opgeven bij een vredesakkoord met Rusland, dat momenteel een vijfde van Oekraïne bezet houdt, inclusief de Krim. Nog geen maand geleden ontving hij Poetin in Alaska op een rode loper. Is de houding van de president nu werkelijk aan het kantelen in het voordeel van Oekraïne?

„Een schot uit de heup”, zo typeert Tim Sweijs, hoofdonderzoeker bij het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS), de uitspraken van de Amerikaanse president. Hij benadrukt dat er geen enkele aanwijzing is dat de VS zelf actief bereid zijn mee te helpen aan de herovering van Oekraïens grondgebied. „Ik betwijfel of je dit een draai van Trump kunt noemen.”

Volgens Sweijs gaat het eerder om een symbolisch statement. „Door Oekraïne openlijk aan te moedigen door te vechten, legt Trump de verantwoordelijkheid bij Moskou: als Poetin niet wil onderhandelen, moet hij het maar uitvechten. Daarmee manoeuvreert hij zichzelf weg uit de rol van vredesonderhandelaar, zonder wezenlijk iets te veranderen aan het Amerikaanse standpunt. Het is eerder een manier om druk op Rusland te zetten dan een daadwerkelijke beleidswijziging.”

Verwarring

„Kijk naar wat Trump doet, en niet naar wat hij zegt”, vult historicus en geopolitiek analist Hidde Bouwmeester aan. „Het verleden laat zien dat hij dreigementen vaak geen vervolg geeft. Zo dreigde hij Poetin met zware sancties als er geen bestand zou komen. Dat ultimatum is verstreken, maar er gebeurde niets. Eerst maar eens zien of er echt sprake is van een ommezwaai.”

Volgens Bouwmeester schept de Amerikaanse president vooral verwarring in Kyiv door zijn wisselende geluiden. „Eerder zette hij Oekraïne onder druk om te onderhandelingen. Die liet weten daartoe bereid te zijn. Vervolgens liet Rusland het afweten, en werd er geen druk meer uitgeoefend op Moskou. En nu klinkt ineens een uitgesproken pro-Oekraïense toon.”

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky sprak na Trumps woorden van een „gamechanger”, een kantelpunt. Maar daarvan is „absoluut geen sprake”, zegt Sweijs. Wel klinkt er een ander geluid dan enkele maanden geleden, toen een ontmoeting in het Witte Huis nog uitliep op een felle ruzie. „Zelensky hoopt dat er een andere wind gaat waaien en zal proberen daarop in te spelen.”

Olie

Voorlopig levert Trumps retoriek Oekraïne aan het front echter niets op, benadrukt Bouwmeester. „Behalve als de VS daadwerkelijk gevolg geven aan zijn uitspraken.” Vooralsnog acht hij de kans klein dat Oekraïne bezette gebieden kan heroveren. „Dat kan alleen als de steun flink wordt opgeschroefd en de Russische economie verder in het nauw gebracht kan worden. Dat zijn bovendien omstandigheden waarbij Rusland gedwongen kan worden tot onderhandelingen en concessies.”

Ook Sweijs denkt dat een militaire herovering niet op tafel ligt. Volgens hem is het voor Oekraïne vooral zaak Rusland zoveel pijn te doen dat het tot onderhandelen gedwongen wordt. „Bijvoorbeeld door aanvallen op olie-installaties, en zo druk zetten om tot gesprekken te komen waarbij ook het opgeven van territorium tot de opties behoort.”

Hoe de oorlog zich ontwikkelt, hangt sterk af van de steun die Oekraïne krijgt. „Het land produceert inmiddels een aanzienlijk deel van zijn eigen wapentuig, mede gefinancierd door buitenlandse partners”, zegt Bouwmeester. „Maar voor cruciale zaken als inlichtingen en luchtafweer blijft Oekraïne afhankelijk van de VS.”

Schouders

Moskou reageerde afwijzend op Trumps uitspraken. Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov stelde dat het staken van het offensief geen optie is, omdat dit zou botsen met „het verdedigen van belangen en het bereiken van de doelen” van Poetin. „We doen dit voor het heden en de toekomst van ons land, voor de generaties die volgen. Daarom hebben we geen alternatief.”

„In Moskou halen ze waarschijnlijk de schouders op over Trumps woorden”, zegt Sweijs. „Ze laten zich er niet door van de wijs brengen, want materieel verandert er niets. In de internationale politiek hebben woorden pas betekenis als ze worden gevolgd door daden. En de Russen zijn meesters in psychologische oorlogsvoering; ook dit zullen ze in dat licht zien.”