”Airborne Chaplains: bewapend met het Woord van God”, heet de tentoonstelling die donderdagmiddag in Arnhem werd geopend. In september 1944 landden 12.000 Britse en Poolse militairen om de Rijnbrug in de Gelderse hoofdstad te veroveren, zodat de bevrijders konden doorstoten naar Duitsland. Er waren achttien geestelijken bij, die de soldaten in die dagen vol strijd en gevaar bijstonden.

Het Airborne Museum in Oosterbeek wilde graag eens een expositie aan deze geestelijk verzorgers wijden, maar had er onvoldoende spullen voor. Totdat de medewerkers nog eens keken naar de stola die ze zo’n veertig jaar geleden van veteraan Jim Flavell kregen. Die was kleiner dan de stola’s die in de kerk gebruikt werden, concludeerden ze. Hij zou weleens van een van de militaire geestelijken geweest kunnen zijn.

Ingeschakelde deskundigen beaamden die conclusie. Onderzoek wees uit dat een van de achttien geestelijken in de buurt van de Rijnbrug is geweest: Bernard M. Egan. Vervolgens werd een dagboek van deze pastoor ontdekt. Op een van de laatste pagina’s schreef hij dat hij tijdens de strijd de spullen verloor die hij gebruikte bij het opdragen van de mis.

„We weten voor 99 procent zeker dat deze stola van vader Egan is geweest”, zegt museumdirecteur Weijers. Het Oosterbeekse museum heeft een klein filiaal in Arnhem: Airborne at the Bridge. Daar is nu een expositie ingericht. Door de grote ramen is de brug te zien waarom zo hevig werd gevochten. Hij heet nu John Frostbrug, vernoemd naar de luitenant-kolonel die de noordelijke oprit van de brug in handen kreeg en hier dagenlang standhield. De strijd om de brug kostte 81 van de 750 Britten het leven.

Toewijding

Operatie Market Garden was een poging de oorlog eerder te beëindigen, zegt de Britse legerpredikant Richard Smith. De militairen stonden elkaar bij onder de extreemste omstandigheden. „En de geestelijken gaan waar de troepen gaan, ook nu nog, met dezelfde toewijding en soms opoffering als destijds.” De afgelopen weken hebben de Britse militaire geestelijken Oekraïense collega’s getraind.

Ds. Smith, zelf methodist, is al vaak in Nederland geweest, ook om de jaarlijkse herdenking op de begraafplaats in Oosterbeek te leiden. „We zijn de burgers erkentelijk die de soldaten destijds hielpen.”

De geestelijk verzorgers hadden zich vrijwillig gemeld om de luchtlandingstroepen bij te staan. Tot 4 maart is daarover iets te zien in Airborne at the Bridge. De teksten bij de grote foto’s zijn omlijst met een afbeelding van de stola waarmee het allemaal begon. ”Armed with the Word of God”, staat erop. De teksten zijn in het Nederlands, Engels en Duits te lezen.

Met grote letters is op een muur vermeld wat een correspondent van de Britse omroep BBC tijdens de Slag om Arnhem schreef: „De kerk mag trots zijn op haar geestelijken die deelnemen aan zulke gevaarlijke gevechten met hun mannen.” In de vitrines zijn daar herinneringen aan te zien: een gebedenboekje, een miskelk, een baret.

Bloeddorstig

Pastoor Egan –de man van de stola– raakte gewond, werd uit een brandend huis gered en door de Duitsers gevangengenomen. Ook Raymond Bowers, anglicaans geestelijke, werd krijgsgevangen gemaakt. De Duitsers stelden hem voor de keuze: hij kon naar een kamp voor officieren of naar een werkkamp met veel zwaardere omstandigheden. Hij koos voor het laatste, omdat hij dacht dat hij daar meer voor de militairen kon betekenen.

De strijd deed ook wat met de geestelijken zelf, erkende zijn collega Wilfred Chignell. „Het is verschrikkelijk hoe bloeddorstig je wordt en hoe snel je al je gevoel voor de genade van vrede en christelijke naastenliefde verliest als je midden in een gevecht zit.”

In een vitrine ligt het fotoalbum opengeslagen dat een Oosterbeekse vrouw voor Chignell maakte. Daarin is het huis te zien waar de geestelijke zich schuilhield voordat hij samen met een groot aantal militairen over de Rijn werd geëvacueerd.