September 2015. Een jong kind, gekleed in een opvallend rood T-shirt, spoelt aan op de kust van Bodrum in Turkije. Het 3-jarige Syrische jongetje Alan Kurdi blijkt te zijn verdronken.

Kort daarvoor besloot vader Abdullah met hulp van smokkelaars de Middellandse Zee naar Griekenland over te steken. Met een rubberbootje, om de burgeroorlog in zijn thuisland te ontvluchten. Maar het vaartuig kapseist.

De foto van het aangespoelde jongetje groeit al snel uit tot symbool voor de vluchtelingencrisis die op dat moment in volle gang is. Honderdduizenden mensen steken de Middellandse Zee over, op zoek naar veiligheid in Europa. Het merendeel van hen is afkomstig uit Syrië, Eritrea, Afghanistan en Irak. Landen die worden geteisterd door oorlogen en extremistische groeperingen als Islamitische Staat.

„Gezamenlijk moeten we ervoor zorgen dat geen kind op zijn vlucht meer sterft. Want wie zijn wij en wat zijn onze waarden nu echt waard als we zoiets laten gebeuren?” schrijft de Duitse krant Bild.

Russische invasie

Twee dagen eerder geeft de voormalige kanselier en CDU-leider Merkel tijdens een toespraak hetzelfde signaal af. „Duitsland is een sterk land”, zegt ze na twaalf minuten spreken. „Wir schaffen das.”

Dat vooral Duitsland een populair bestemmingsland blijkt, is dankzij Merkels „Willkommenskultur” niet verrassend. Van alle vluchtelingen die de Europese Unie weten te bereiken, vraagt ruim een derde (36 procent) in dat land asiel aan.

De meer dan 1 miljoen migranten die in de daaropvolgende maanden naar Duitsland reizen, worden in eerste instantie met open armen ontvangen. Beelden tonen bijvoorbeeld hoe mensen de vluchtelingen op het centraal station van München met knuffels en posters opwachten.

Maar waar laat je al die mensen? In Duitsland stijgt het aantal vluchtelingen van 750.000 in 2014 naar zo’n 3,5 miljoen dit jaar, mede veroorzaakt door de grote toestroom Oekraïners, die hun land vanwege de Russische invasie sinds 2022 zijn ontvlucht. De gevolgen zijn groot. Het Duitse magazine Der Spiegel meldde begin vorige maand dat in Dresden en ook op andere plaatsen mensen nog steeds in gemeenschappelijke opvangcentra moeten worden ondergebracht.

Aanslagen

Wat werk en onderwijs betreft is de situatie niet veel beter. Uit een onderzoek uit 2022 blijkt dat ongeveer driekwart van de mannen die in 2015 naar Duitsland kwamen, een baan vond. „Dat is aanzienlijk beter dan we tien jaar geleden hadden gedacht”, zei Herbert Brücker van het Neurenbergse instituut voor arbeidsmarkt- en beroepsonderzoek recent tegen Der Spiegel.

Toch is het beeld minder rooskleurig dan het lijkt. Want wie dieper in de statistieken duikt, ziet dat slechts een derde van de vrouwen acht jaar na hun aankomst in Duitsland werkzaam is. Bovendien beheersen veel vluchtelingen de taal niet goed en hebben velen van hen geen diploma’s.

Migranten worden geëscorteerd door Hongaarse politieagenten terwijl ze naar een treinstation lopen. beeld EPA, Zoltan Mathe

Syrische vluchtelingen komen aan op de kust van het Griekse eiland Lesbos. beeld AFP, Angelos Tzortzinis

Migranten wachten om de grens tussen Griekenland en Macedonië over te steken in de buurt van het dorp Idomeni, in het noorden van Griekenland. beeld AFP

Migranten worden geëscorteerd door Hongaarse politieagenten terwijl ze naar een treinstation lopen. beeld EPA, Zoltan Mathe

Syrische vluchtelingen komen aan op de kust van het Griekse eiland Lesbos. beeld AFP, Angelos Tzortzinis

Migranten wachten om de grens tussen Griekenland en Macedonië over te steken in de buurt van het dorp Idomeni, in het noorden van Griekenland. beeld AFP

Bovendien is de veiligheid in het land (en elders) in het geding. De afgelopen tien jaar werd Europa herhaaldelijk door gewelddadige incidenten en islamitisch gemotiveerde aanslagen door immigranten opgeschrikt. Dat begon al op oudejaarsavond 2015 met massale aanrandingen in Keulen. Een groot deel van de verdachten kwam uit Noord-Afrika.

Later volgden in Duitsland aanslagen in Berlijn, Solingen, Mannheim, Maagdenburg, Aschaffenburg en München. Ook andere Europese landen zijn meermaals door dodelijke incidenten getroffen.

Teleurstelling

Een ruime meerderheid van de Duitsers (70 procent) is dan ook van mening dat het Duitse migratiebeleid van destijds heeft gefaald. „Wir haben es nicht geschafft”, klinkt het.

Uit cijfers die het protestantse persbureau IDEA woensdag deelde, blijkt dat onder kerkleden vooral rooms-katholieken deze mening delen (72 procent). Bij protestanten die tot de Evangelische Kirche (EKD) behoren is dat 69 procent.

Onder kiezers van politieke partijen zijn aanhangers van de uiterste rechtse AfD het meest geneigd te geloven dat het Duitse migratiebeleid is mislukt (94 procent), gevolgd door de christendemocratische kiezers van de CDU/CSU (70 procent) – partijen die al geruime tijd voor strengere asielmaatregelen pleiten en de grootste werden bij de verkiezingen van februari.

Die trend is ook in andere landen terug te zien. Zo gooit in bijvoorbeeld Frankrijk het uiterst rechtse Rassemblement National hoge ogen, net als de populistische partij Reform UK in het Verenigd Koninkrijk. Dat het optimisme van destijds heeft plaatsgemaakt voor teleurstelling, is na tien jaar klip-en-klaar.

En Merkel zelf? Die staat nog altijd achter haar woorden. „Natuurlijk zijn er door immigratie problemen ontstaan”, zei ze afgelopen november in een gesprek met Der Spiegel. „Maar we hebben ook laten zien wat ons land kan.”