Dit bleek maandag uit onderzoek dat consultancybureau PricewaterhouseCoopers (PwC) publiceerde. Uit een vergelijking met negen landen blijkt dat Nederland beter presteert dan zijn directe buurlanden en de Verenigde Staten, maar de kloof met Zwitserland, Luxemburg, Denemarken en Ierland neemt toe.

Hoofdeconoom Barbara Baarsma van PwC: „Tussen 2013 en 2018 verbeterde het ondernemingsklimaat in Nederland, maar daarna verslechterde het. Vooral de laatste drie jaar is dat het geval. Daarmee is niet langer sprake van een tijdelijke terugval, maar van een structurele trend die vraagt om aandacht en actie.”

De verslechtering hangt volgens PwC samen met meerdere factoren, waaronder de verslechterde politieke stemming in Nederland rond bedrijven, meer economische beleidsonzekerheid, en de lagere scores op milieu, begrotingsbeleid en internationale handel als aandeel van het bruto binnenlands product.

Hoewel Nederland sinds 2018 nog steeds bij de bovenste vijf van de tien geanalyseerde landen staat, groeit de kloof met de koplopers. Baarsma: „We analyseren landen die cultureel en economisch op Nederland lijken en waarmee Nederland concurreert als vestigingsplaats voor internationale bedrijven. Gemiddeld scoort het Nederlandse ondernemingsklimaat beter dan de Verenigde Staten, maar als we per categorie kijken scoren de VS bijvoorbeeld weer beter op belastingen.”

Het effect van het aantreden van de tweede regering-Trump is nog niet zichtbaar, doordat de data in het onderzoek lopen tot 2024. „Deze resultaten zijn geen garantie voor de toekomst. Maar ik durf de voorspelling wel aan dat we volgend jaar een Trumpeffect zullen zien. Dat zal in verschillende indicatoren zichtbaar zijn”, aldus Baarsma.

Een van de gevolgen van een verslechterend ondernemingsklimaat is dat grote bedrijven uit Nederland vertrekken of niet voor ons land kiezen om zich te vestigen. Shell, Unilever en RELX (voorheen Reed Elsevier) bijvoorbeeld verplaatsten enkele jaren geleden hun hoofdkantoor naar het Verenigd Koninkrijk.

Agnes Koops, voorzitter van de raad van bestuur van PwC Nederland, hoort klanten klagen over het ondernemingsklimaat in Nederland. Zij roept het toekomstige kabinet en ook ondernemers op om de schouders onder verbeteringen te zetten. „Nederland heeft veel kennis en innovatiekracht, en het benutten daarvan is essentieel. Naast elkaar op verantwoordelijkheden aan te spreken, is het belangrijk dat we samenwerken aan oplossingen. Neem bijvoorbeeld de regio Eindhoven, waar overheid en bedrijven de handen ineenslaan voor onder meer woningbouw, onderwijs en mobiliteit. Een prachtig voorbeeld van hoe we die samenwerking in kunnen vullen.”