„Zijn kanselierschap zal de geschiedenis ingaan als de grootste verkiezingsfraude in de Duitse geschiedenis”. In felle bewoordingen veroordeelde Weidel woensdagmorgen het optreden van Merz als leider van Duitsland. Het migratiebeleid van de christendemocratische CDU/CSU bestempelde de AfD-fractievoorzitter als „schijnvertoning”.

Korte tijd later berispte CDU-Bondsdagvoorzitter Julia Klöckner Weidel voor haar onderbreking tijdens de toespraak van CDU/CSU-fractievoorzitter Jens Spahn en dreigde haar uit de plenaire zaal te zetten.

Merz verwierp Weidels „algemene en willekeurige kritiek op het werk van de nieuwe federale regering. Zelfs in een democratie mag niemand zomaar halve waarheden, laster en persoonlijke beledigingen accepteren”, aldus de kanselier.

Een scherpere reactie kwam van SPD-fractieleider Matthias Miersch. Hij vond dat Weidels toespraak zijn pleidooi voor een verbod op de AfD versterkte. „Hoe kan iemand zo’n koelbloedige, haatdragende toespraak houden als u net deed?”, vroeg hij zich af.

Het verloop van het debat is tekenend voor de verhoudingen tussen de AfD en de andere partijen in de Duitse Bondsdag. Met ruim een vijfde van de zetels is de AfD de sterkste oppositiepartij in het parlement, maar door de zogeheten brandmuur heeft ze op dit moment geen enkele kans om in de regering te komen. Dat partijen de AfD uitsluiten, heeft alles te maken met het radicale karakter van de partij. Daardoor dreigt de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst haar ook te classificeren als ”bevestigd extreemrechts”. Een definitieve uitspraak volgt nog.

Vriendelijk gezicht

Maar ineens nam de AfD afgelopen weekeinde op een besloten congres in Berlijn het besluit gematigder te gaan optreden. Om dat kracht bij te zetten nam de partij een standpuntennota met zeven punten aan. Daar werd op het allerlaatste moment onder meer de term ”remigratie” uitgehaald.

Dat omstreden begrip wordt door rechts-extremisten gebruikt als eufemisme voor een verplichte uitzetting van groepen mensen of zelfs massadeportatie. Dat de partij de term nu vermijdt, is opmerkelijk. In aanloop naar de Bondsdagverkiezingen van februari nam Weidel de term nog herhaaldelijk in de mond.

Vaart de partij echt een gematigdere koers? Er zijn redenen om te denken dat dat inderdaad het geval is. Zo heeft de partij zaterdag in Noordrijn-Westfalen AfD-lid Matthias Helferich uit de partij gezet. Hij omschreef zichzelf ooit als het „vriendelijke gezicht van het nationaal-socialisme”. En al eerder werd de jongerenorganisatie Junge Alternative –door de veiligheidsdienst als extreemrechts aangemerkt– door de partij ontbonden.

Grote vraag blijft echter waarom de AfD juist nu met haar koerswijziging komt. Naar eigen zeggen moet het de fractie slagvaardiger en geloofwaardiger maken. De AfD draagt door het toegenomen aantal kiezers een grotere verantwoordelijkheid, aldus co-partijvoorzitter Tino Chrupalla.

Nederland

Volgens de Zwitserse Neue Zürcher Zeitung (NZZ) is er echter eerder sprake van een „machtspolitieke berekening dan een oprechte behoefte aan inhoud”. Door zich als minder radicaal te presenteren, lijkt de partij het voor rechters onmogelijk te willen maken de classificatie van ”bevestigd extreemrechts” te bevestigen.

De AfD wil zich bovendien bevrijden uit het politieke isolement waarin ze zich bevindt. AfD-vicevoorzitter Beatrix von Storch bevestigde vorige week tegenover de NZZ dat de partij het met name voor de christendemocraten heel moeilijk wil maken de brandmuur te handhaven. Daarmee lijkt de belofte om „serieuzer op te treden” vooral een poging alsnog aan een regering deel te kunnen nemen.

Dat is echter een brug te ver. Terwijl meerdere partijen in Nederland uiteindelijk overstag gingen en met de PVV in een coalitie stapten, blijft een kabinet met de AfD in Duitsland voorlopig ondenkbaar. Het debat van woensdag bevestigt hoever de partijen uit elkaar liggen.

Kiezers hebben vooralsnog veel vertrouwen in Weidel en haar partij. Volgens de meest recente peilingen zou de AfD nu op zo’n 23,5 procent van de stemmen kunnen rekenen. Bij de verkiezingen in februari behaalde ze 20,8 procent van de stemmen. De CDU/CSU, die 28,5 procent haalde, zou een procentpunt inleveren.