Oceanentop Nice ten einde: verdrag net niet van kracht
De 130 aanwezige landen bij de oceanentop in Nice weten zich „verenigd voor urgente actie” voor „onze oceanen en onze toekomst”. Ondanks de hooggespannen verwachtingen werd het oceanenverdrag nog niet van kracht.
Dat bleek vrijdag uit de afsluitende slotverklaring, het ”Nice Ocean Action Plan”.
Het Zuid-Franse Nice stond de afgelopen week in de internationale schijnwerpers. De stad aan de Middellandse Zee was het toneel van de derde oceaanconferentie van de Verenigde Naties.
Belangrijke agendapunten tijdens de top waren het uitbreiden van beschermde zeegebieden in internationale wateren, de omstreden winning van grondstoffen uit de diepzee en het aanpakken van plasticvervuiling.
Oceanenverdrag
Aan de Côte d’Azur werd met spanning gekeken naar het oceanenverdrag dat bijna 140 naties in 2023 sloten. Het zogenaamde High Seas-akkoord –gericht op alles buiten territoriale wateren– is namelijk nog niet van kracht en daar zou mogelijk verandering in komen. Voorafgaand aan de top waren nog 28 van de 60 ratificaties nodig. Inmiddels zijn er nog maar 10, want onder meer België, Denemarken en Griekenland ratificeerden deze week. Nederland deed dat nog niet.
Het oceanenverdrag moet de bescherming van oceanen beter organiseren, bijvoorbeeld door het aanwijzen van zeereservaten. Voorafgaand aan de top pleitten experts nog voor daden. „Het is tijd dat we Nice (aardig, MK) worden voor de oceaan.”
Ongeveer twintig landen zullen naar verwachting in de komende weken en maanden het verdrag ratificeren. Dat zou betekenen dat het verdrag dit jaar alsnog officieel ingaat.
Voor een VN-verdrag zou dat snel zijn. Het VN-Zeerechtverdrag (1982) trad bijvoorbeeld pas in 1994 in werking. Het Klimaatakkoord van Parijs (2015) werd wel sneller van kracht, binnen een jaar.
Rebecca Hubbard, directeur van de High Seas Alliance, ziet de ratificaties van afgelopen week als een belangrijke en hoopvolle mijlpaal. Ze dringt er bij andere landen op aan om het verdrag snel te ratificeren. „De kracht van een verdrag schuilt in het aantal landen dat toetreedt.”
Zeereservaten
Als het eerdergenoemde oceanenverdrag van kracht wordt, is dat goed nieuws voor het wereldwijde doel om 30 procent van de oceanen te beschermen in 2030. Nu is nog slechts 8,3 procent meer of minder strikt beschermd.
Tijdens de top kondigden verschillende landen nieuwe zeereservaten aan, waaronder Griekenland, Kroatië, Chili en Costa Rica. In Frans Polynesië in de Stille Oceaan komt een zeepark van 1 miljoen vierkante kilometer groot, bijna twee keer de oppervlakte van Frankrijk.
Diepzeemijnbouw
Diepzeemijnbouw stond ook nadrukkelijk op de agenda in Nice. Vier nieuwe landen spraken zich uit voor een moratorium: een tijdelijk verbod op diepzeemijnbouw. Daarmee zijn er nu 37 landen die daarvoor pleiten.
Farah Obaidullah, directeur van de Nederlandse stichting The Ocean and Us overhandigde in Nice een petitie en een verklaring aan de Internationale Zeebodemautoriteit (ISA). De petitie voor een moratorium is door 350.000 mensen ondertekend en de verklaring door 162 bedrijven en instanties.
De Franse president Emmanuel Macron noemde het instellen van een moratorium tijdens een speech een „internationale noodzaak”. En de secretaris-generaal van de VN António Guterres waarschuwde dat de diepzee „niet het Wilde Westen mag worden”. Hij noemde hebzucht „de overduidelijke vijand” als het om verwoesting van natuur gaat.
Over het leven in de diepzee is nog weinig bekend. Daarom hameren experts erop om het voorzorgsprincipe als uitgangspunt te nemen. Dat principe kun je samenvatten als bij twijfel niet inhalen. Dus: geen mijnbouw in de diepzee zolang de gevolgen niet helder zijn.
In juli vergadert de zeebodemautoriteit ISA over diepzeemijnbouw. Dan zal ook duidelijk worden wat de uitwerking van Nice was.
Verdrag plasticvervuiling
Tijdens de top riepen 95 landen –waaronder Nederland– verder op om te komen tot een ambitieus, juridisch bindend plasticverdrag. Dat verdrag zou onder meer de hoeveelheid plastic die in oceanen terechtkomt moeten verminderen. Ook moet het zich richten op een beter ontwerp van plastic producten.
Milieuorganisaties juichten de oproep voor een internationaal plasticverdrag toe. Het Center for International Environmental Law ziet zo’n verdrag als een goed vertrekpunt, maar benadrukt dat daarna ook actie moet volgen. „Het is de vloer, geen plafond.” Een woordvoerder van Greenpeace zei: „De wereld kan zich geen zwak verdrag veroorloven dat wordt gedicteerd door door olie gedomineerde dwarsliggers.”
De oproep van de landen wordt gedaan nu onderhandelingen over zo’n verdrag in november 2024 in Zuid-Korea op niets uitliepen. In augustus staat er in het Zwitserse Genève een vervolg van die gesprekken gepland. Dagelijks komt ongeveer het gewicht van een Titanic aan plastic in het milieu –op land en in water– terecht.
Visserij
Tijdens de oceanentop was er ook veel aandacht voor de effecten van bodemtrawling. Bij deze vorm van visserij schrapen grote sleepnetten over de zeebodem. Ook in sommige op papier beschermde zeegebieden is (sleepnet)visserij –hoewel onder beperkingen– toegestaan.
Dergelijke praktijken leverden in Nice kritiek op van experts en natuurorganisaties. „Bodemtrawlen is een van de meest destructieve praktijken die momenteel in onze oceaan plaatsvinden”, stelde de Franse oceaanwetenschapper Daniel Pauly tijdens de top. „De enorme, verzwaarde netten slopen de oceaanbodem en vernietigen alles wat ze tegenkomen. Je kunt geen gebieden vernietigen en ze dan beschermd noemen. We hebben geen behoefte aan nog meer bulldozersporen op de zeebodem. We hebben beschermde gebieden nodig die mens en natuur ten goede komen.”
Voorafgaand aan de oceanentop had een grote groep wetenschappers in een verklaring ook al opgeroepen om sleepnetvisserij te verbieden in kwetsbare zeegebieden waar veel leven zit, zoals onderzeese berggebieden.
Bodemtrawling vernietigt niet alleen zeeleven, maar laat ook grote hoeveelheden CO2 die in de zeebodem zitten opgeslagen ontsnappen. Dat broeikasgas draagt weer bij aan de opwarming van de aarde.
Onder meer Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk kondigden beperkingen aan van deze vorm van visserij in zeereservaten. Meer dan honderd landen stemden al in met een overeenkomst van de Wereldhandelsorganisatie om de 22 miljard dollar aan subsidies voor sleepnetvisserij te beteugelen.
Blauwe klimaatplannen
Ook de link tussen klimaat en oceanen stond centraal in Nice. Zo lanceerden Frankrijk en Brazilië een initiatief om nationale klimaatplannen ‘blauw’ te maken.
De nationale klimaatplannen, die voor de VN-klimaattop van november moeten worden ingediend, zouden de oceanen meer centraal moeten stellen. Bescherming van oceanen zorgt ervoor dat meer CO2 blijft opgeslagen, wat de opwarming van de aarde terugdringt.
