Voormalig Philipsmanager Bert Tip (65) noemt de van de Dafjes bekende continue variabele transmissie (CVT) een van de meest ingenieuze Nederlandse uitvindingen van de twintigste eeuw. Hij verdiept zich na zijn pensionering in de geschiedenis van het pientere pookje en schreef er een boek over: ”Uitgeschakeld!”

Tot zijn verrassing blijkt deze CVT buiten Europa lange tijd zeer succesvol te zijn geweest. Er waren ook andere fabrikanten die bijvoorbeeld werkten met een kettingaandrijving. „Op een gegeven moment had de Nederlandse vinding zelfs een kwart van de totale wereldmarkt van automatische transmissies in handen.”

Hub van Doorne droomt al in de jaren veertig van de vorige eeuw van een compacte personenauto voor een breed publiek. Als directeur van een succesvolle onderneming in bedrijfswagens rijdt hij zelf een Amerikaanse auto met een automatische versnellingsbak. Van Doorne vindt dat de eerste DAF-personenauto vanuit comfortoverwegingen ook een automaat moet krijgen, maar dan veel eenvoudiger, lichter en goedkoper.

Begin jaren vijftig ontstaat een eerste eenvoudige schets. Die groeit met behulp van een team gedreven medewerkers uit tot de legendarische Variomatic: een traploze, automatische versnellingsbak met rubberen riemen, toegepast in alle DAF-personenwagens. Het pientere pookje, zoals het al snel wordt genoemd, is geboren.

De personenauto van DAF, de DAF 600, trekt in 1958 op de AutoRai in Amsterdam veel belangstelling. Het is de eerste keer in de geschiedenis dat een Nederlandse personenauto in een grote serie is gepland. Vooral de Variomatic intrigeert menig bezoeker.

Stiekem

Het eerste exemplaar dat seriematig van de band rolt, gaat naar de Eindhovense kasteelheer jonkheer Smits van Oyen, op dat moment voorzitter van automobilistenvereniging KNAC. Bij het leveren van het tweede voertuig gaat het mis. Die auto gaat naar de burgemeester van Middelbeers, Truus Smulders-Beliën. Gedurende twintig jaar is zij de eerste en enige vrouwelijke burgemeester in Nederland. De DAF-directie weet echter dat de burgemeester geen rijbewijs heeft en dat ze de auto niet zelf heeft besteld. Dat hebben haar ambtenaren stiekem gedaan.

Nadat de kordate burgemeester de auto in ontvangst neemt, rijdt ze als een geroutineerde chauffeur naar buiten. Dát is het belangrijkste nieuws voor de aanwezige journalisten: iedereen kan in een DAF rijden. Onbedoeld zet ze daarmee de toon voor het latere beeld van de vierwieler als een ‘truttige damesauto’.

„Behalve Nederlandse mannen wilden ook mannen uit andere Europese landen tijdens het autorijden schakelen”

Bert Tip, auteur

De Dafjes, waarvan de achterkant door de rubberen riemen enigszins schudt bij het wegrijden, krijgen van een cabaretier de bijnaam ‘truttenschudder met jarretelaandrijving’. Dit imago raakt het automerk in Nederland nooit meer kwijt. Het straalt af op het pientere pookje. Tip: „Het had ook te maken met een zekere cultuur. Behalve Nederlandse mannen wilden ook mannen uit andere Europese landen tijdens het autorijden schakelen.”

Pogingen om de reputatie van de Dafjes op te vijzelen door een intensieve en succesvolle deelname aan rally’s, slagen onvoldoende.

Opvolger

Na een jarenlang, weerbarstig ontwikkelingstraject komt er een robuuste en compacte opvolger: de stalen duwband-CVT. Een succes in andere werelddelen, met name bij Aziatische automerken.

De duwband werd sinds 1974 gefabriceerd bij Van Doorne’s Transmissie in Tilburg, dat in 1995 wordt overgenomen door Bosch. Nu gaat die productie dus stoppen. Dit jaar vallen er daardoor al honderden ontslagen. In 2028 valt het doek definitief.

Tip omschrijft de vervaardiging van de CVT als “CVT Valley”: van het pientere pookje uit Eindhoven, via hightech duwbanden die in Deurne en Tilburg werden gemaakt, tot een complete variabele transmissie in het Belgische Sint Truiden. Hij laat veel mensen aan het woord en is onder de indruk van het grote succes van de CVT, die het nu aflegt tegen de op een andere wijze aangedreven elektrische auto. „De Van Doorne-CVT is nooit overtroffen.”

Het verhaal van de uitvinding was in het DAF-museum in Eindhoven nog niet helemaal compleet. Daarin komt nu verandering. Het pientere pookje en de duwband-CVT krijgen in oktober dit jaar een nieuwe expositie.

”Uitgeschakeld! Het verrassende verhaal van de Continu Variabele Transmissie uit uit 'CVT Valley’”

Bert Tip

Citrovisie

176 blz.

€ 39,90