De olieprijs steeg van iets boven de 60 dollar per vat naar bijna 120 dollar, met tussendoor dagen van scherpe pieken en dalingen. Het patroon is duidelijk: meer beschietingen zorgen voor stijgende prijzen, minder vuursalvo’s doen ze dalen. De reden is simpel: bij escalatie dreigt sluiting van de Straat van Hormuz, de slagader van het olietransport; bij rust blijft die route open.

De gevolgen voelen we allemaal, vooral aan de pomp. Omdat energieprijzen tot de meest zichtbare en gevoelige behoren, reageren politici met pleidooien voor compensatie. Dat is begrijpelijk: hoge energieprijzen brengen gezinnen financieel in het nauw, remmen de economische groei en stuwen de inflatie. Toch is compenseren om twee belangrijke redenen een slecht idee.

Ten eerste verslechtert compensatie blijvend de overheidsfinanciën. Verlaagde accijnzen leiden tot permanente inkomstenderving. Geen politicus zal pleiten om die accijnzen later weer tijdelijk te verhogen. Het gevolg: structureel hogere staatsschulden, vooral in eurolanden die al zwaar belast zijn. Op langere termijn wakkeren hogere tekorten juist de inflatie aan, waardoor compensatie het probleem niet oplost, maar verergert.

Ten tweede gaat compensatie in tegen het beleid van energietransitie dat veel landen hebben gekozen. Die route vraagt minder gebruik van fossiele brandstoffen. Of men dat toejuicht of niet, doet er niet toe: het is de weg die is ingeslagen. Om dat doel te bereiken, moeten burgers en bedrijven hun gedrag aanpassen, en dat gebeurt alleen onder druk van het prijsmechanisme – wanneer fossiele energie duurder wordt. Compensatie verstoort die prikkel en belemmert daarmee de noodzakelijke gedragsverandering. Het maakt overheidsbeleid kortzichtig en contraproductief.

En toch pleit ik wél voor compensatie – maar structureel en niet tijdelijk

En toch pleit ik wél voor compensatie – maar structureel en niet tijdelijk. Dat lijkt een paradox, maar het gaat om een andere aanpak: niet de energierekening verlagen door subsidies, maar door de overheid zelf te verkleinen. Een efficiënter en slanker overheidsapparaat betekent lagere kosten en dan zijn er dus minder belastinginkomsten nodig. Dat maakt blijvende verlaging van accijnzen en energiebelasting mogelijk.
Zo’n structurele compensatie houdt inflatie laag, verbetert de concurrentiepositie van bedrijven, verhoogt de koopkracht van huishoudens en maakt werken lonender.

Cruciaal is dat dit niet leidt tot verslechtering van de overheidsfinanciën, maar juist tot een gezondere staatshuishouding. Niet door tijdelijke lapmiddelen, maar door een fundamenteel efficiëntere overheid.

De auteur is econoom en beheerder bij beleggingsfonds Hoofbosch.