Berendsen: Militairen naar Straat van Hormuz nu niet aan de orde
Iran en de Verenigde Staten zijn akkoord met een staakt-het-vuren van twee weken. Ook Israël doet mee aan het bestand, maar de strijd in Libanon zal nog doorgaan. Volg in in ons liveblog het laatste nieuws.
Advertentie
-
De wereldwijde energiesituatie zal voorlopig zorgwekkend blijven, verwacht energieminister Stientje van Veldhoven na het aankondigen van een staakt-het-vuren tussen de VS en Iran. Dat is goed nieuws, vindt Van Veldhoven, „maar veel energie-infra is ernstig beschadigd in de regio”. Herstel daarvan kan maanden tot jaren duren.
Op de korte termijn verwacht de D66-minister „ongetwijfeld enige verlichting op energieprijzen”. De Europese gasprijs daalde woensdagochtend al met 20 procent.
De minister herhaalde dat in Nederland en de EU nog altijd geen sprake is van tekorten.
Hoewel de olieprijzen woensdag hard daalden door een voorlopig staakt-het-vuren in het Midden-Oosten, zullen de prijzen aan de pomp de komende dagen naar verwachting maar mondjesmaat zakken. „Wij hopen dat morgen de eerste daling van de brandstofprijzen inzet. Maar meestal gaat dat niet in één keer, maar in kleine stapjes”, zegt Derk Foolen, brandstofexpert bij consumentencollectief UnitedConsumers.
Volgens hem is het ook afwachten wat de komende dagen in het Midden-Oosten gebeurt en of het conflict onverwacht weer oplaait. „Het is eigenlijk koffiedik kijken. Ik hoop dat er de komende weken iedere dag wel een daling zal zijn aan de pomp”, aldus de deskundige. Hij wijst erop dat de pompprijzen niet alleen door de olieprijs worden bepaald, maar ook door factoren zoals vraag en aanbod.
De adviesprijs voor een liter Euro95 is woensdag licht gestegen tot een record van 2,599 euro. Diesel kost nu 2,819 euro per liter, eveneens een record. Woensdagmiddag bepalen oliemaatschappijen de prijzen die donderdag bij de pomp gelden.
Het is volgens buitenlandminister Tom Berendsen (CDA) nu niet aan de orde dat Nederland militairen stuurt om de Straat van Hormuz te beveiligen. Dat zei hij in het programma Goedemorgen Nederland en op NPO Radio 1 nadat een staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran werd afgekondigd.
Het kabinet had eerder gezegd bereid te zijn „passende inspanning” te leveren om veilige doorvaart door de zeestraat te garanderen, zodra de gevechten gestopt zouden zijn. Hoe die inspanning eruit zou zien, zei het kabinet toen niet.
„Het verzoek ligt er nu niet”, zei Berendsen over een mogelijke inzet in de Straat van Hormuz. „We gaan in gesprek met onze internationale partners om te kijken wat er op tafel ligt aan afspraken en hoe wij daarin als Nederland eventueel op een constructieve manier kunnen bijdragen met onze mogelijkheden.”
De minister „verwelkomt” het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran. „We hopen dat het standhoudt en dat er goede afspraken komen over hoe dit er in de toekomst uit gaat zien.” Hij maakt zich wel zorgen om de toekomst van de bevolking van Iran, en welke rol het land gaat spelen in de regio.
Ook roept hij Israël op om te stoppen met het aanvallen van Libanon. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu had al laten weten dat het bestand wat hem betreft niet geldt voor het conflict tussen zijn land en Libanon.
Prof. dr. Afshin Ellian, opgegroeid in Iran, volgt de ontwikkelingen in het Midden-Oosten op de voet. Ellian, als hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap verbonden aan de Universiteit Leiden, geldt als een van de bekendste Nederlanders met Iraanse roots. Hij is columnist bij De Telegraaf en opinieweekblad EW.
Wat vindt u van het staakt-het-vuren dat is bereikt?
Ellian, woensdagochtend: „Ik heb er gemengde gevoelens over. Ik sluit niet uit dat Iran de VS voor de gek houdt. Ik verneem vanuit Iran ook wel geluiden in de trant van: laat Amerika ons in de steek? Ik ben bang dat de Iraanse machthebbers steeds meer wraak nemen op protesterende burgers in Iran. Het regime is meedogenloos tegenover Iraniërs die zouden samenwerken met de VS en Amerika. Deze week zijn nog honderden mensen opgepakt. Anderzijds denk ik: het is onmogelijk dat het regime dat begin januari zo veel van haar eigen burgers heeft omgebracht, nog lang blijf bestaan. Misschien komt er in Iran een ander, beter regime. Dan kunnen de dissidenten in Iran zich de komende weken hergroeperen.”
Slechts anderhalf uur voor het verlopen van de deadline – dinsdagnacht om 2.00 uur Nederlandse tijd – meldde de Amerikaanse president Donald Trump dat beide landen een bestand van veertien dagen in acht zullen nemen. In die periode vinden onderhandelingen plaats die een definitief einde aan de oorlog moeten maken.
De Israëlische krijgsmacht (IDF) zegt de aanvallen op Iran gestaakt te hebben. In de nacht van dinsdag op woensdag zijn er nog doelen aangevallen, maar dat was volgens de IDF om Iraanse aanvallen te voorkomen. De aanvallen op Libanon gaan door, benadrukt de IDF op Telegram.
De Verenigde Staten en Iran spraken aan het begin van de nacht (Nederlandse tijd) af om elkaar twee weken lang niet aan te vallen. Israël zei zich daar ook aan te houden. Wel heeft de IDF naar eigen zeggen in de loop van de nacht nog „een brede golf van aanvallen gericht op raketlanceerinstallaties” van Iran uitgevoerd. Daarbij zouden tientallen doelen zijn geraakt die klaar zouden zijn om een „bredere barrage van ballistische raketten” gericht op Israël uit te voeren.
De IDF zegt klaar te zijn om op te treden als de afspraken over het staakt-het-vuren worden geschonden. „Gelijktijdig gaat de IDF in Libanon door met gerichte grondoperaties tegen de terreurorganisatie Hezbollah.”
Het tijdelijke staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran is „een stap terug van de rand van de afgrond na weken van escalatie”, schrijft EU-buitenlandchef Kaja Kallas op X.
Kallas ziet de tijdelijke overeenkomst als „een broodnodige kans om de dreigingen te verminderen, raketten te stoppen, de scheepvaart te hervatten en ruimte te creëren voor diplomatie”.
Wel benadrukt ze dat de „onderliggende oorzaken van de oorlog nog steeds niet zijn opgelost”. De „deur naar bemiddeling moet open blijven”, schrijft ze, en „de EU staat klaar om deze inspanningen te ondersteunen”.
Kallas reist woensdag af naar Saudi-Arabië, waar ze de situatie onder meer bespreekt met de Saudische minister van Buitenlandse Zaken, prins Faisal bin Farhan Al Saud.
De Israëlische oppositieleider Yair Lapid noemt het bestand in het Midden-Oosten de grootste politieke ramp in de geschiedenis van het land. „Israël was niet eens in de buurt van de onderhandelingstafel toen beslissingen werden genomen die gaan over de kern van onze nationale veiligheid”, schrijft Lapid op X.
Lapid sprak eind februari zijn steun uit voor de Israëlische aanvallen op Iran, maar bekritiseerde later het verloop van de oorlog omdat er geen strategie zou zijn. Nu stelt de oppositieleider dat premier Benjamin Netanyahu heeft „gefaald”, omdat hij geen van zijn zelf gestelde doelen zou hebben bereikt.
De Britse premier Keir Starmer reist af naar de Golfregio na het ingaan van het staakt-het-vuren in het Midden-Oosten, meldt de BBC op basis van Downing Street. Starmer zal met de leiders in de regio onder meer praten over de heropening van de Straat van Hormuz en de rol die het Verenigd Koninkrijk daarbij kan spelen.
„Ik verwelkom het staakt-het-vuren dat vannacht is bereikt”, schrijft Starmer op X over het akkoord dat Iran en de Verenigde Staten sloten. „Samen met onze partners moeten we er alles aan doen om dit bestand te steunen en in stand te houden, het om te zetten in een blijvende overeenkomst en om de Straat van Hormuz te heropenen.”
De Amerikaanse president Donald Trump uitte eerder felle kritiek op Starmer, omdat de Britten in zijn ogen meer hadden moeten bijdragen aan de militaire operatie tegen Iran. De Britse premier benadrukte dat dit niet zijn oorlog was.
Advertentie
De Europese gasprijs zakte woensdagochtend tot wel 20 procent bij opening van de handel. Handelaren lijken opgelucht te reageren op het staakt-het-vuren tussen Iran en de Verenigde Staten in het Midden-Oosten. Nu is de hoop dat de Straat van Hormuz snel weer wordt opengesteld, waardoor gasleveringen uit de Golfstaten kunnen worden hervat.
Op de toonaangevende gasbeurs in Amsterdam werd aardgas kort na marktopening verhandeld voor 43,70 euro per megawattuur. Dat komt neer op een daling van 18 procent. Daarmee zijn de prijzen gedaald naar het laagste niveau sinds het begin van de Iranoorlog.
De bijna volledige afsluiting van de waterweg, waardoor normaal gesproken een vijfde van ’s werelds olie en vloeibaar gemaakt aardgas (lng) doorheen stroomt, heeft afgelopen weken een mondiale energiecrisis veroorzaakt. De energie- en brandstofprijzen zijn daardoor de hoogte ingejaagd.
Het Iraanse tienpuntenplan, dat de basis moet vormen voor onderhandelingen over een einde van de oorlog, houdt in dat de Verenigde Staten instemmen met de voortzetting van het Iraanse programma voor de verrijking van uranium en de opheffing van alle sancties. Dat melden Iraanse media.
Het plan, dat werd gepubliceerd door de Iraanse Hoge Nationale Veiligheidsraad, omvat „het non-agressieprincipe, het behoud van de Iraanse controle over de Straat van Hormuz, de aanvaarding van uraniumverrijking en de opheffing van alle primaire en secundaire sancties”, melden de Iraanse staatstelevisie en persbureau Mehr. Iran eist ook dat de resoluties tegen het regime van de VN-Veiligheidsraad en het Internationaal Atoomenergieagentschap worden ingetrokken.
Het tienpuntenplan dat door Iran is ingediend om het conflict te beëindigen, biedt een basis voor verdere onderhandelingen, aldus Karoline Leavitt, woordvoerster van het Amerikaanse Witte Huis. „De woorden van president Trump spreken voor zich: dit is een werkbare basis om over te onderhandelen, en die onderhandelingen zullen worden voortgezet.”
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft gezegd dat zijn land het besluit van de Amerikaanse president Donald Trump steunt om aanvallen op Iran gedurende twee weken op te schorten, maar voegde eraan toe dat het staakt-het-vuren niet geldt voor Libanon. Dat meldden Israëlische media, waaronder The Times of Israel, op basis van een verklaring van Netanyahu’s kantoor.
Eerder verklaarde de Pakistaanse premier en bemiddelaar Shehbaz Sharif dat het bestand onmiddellijk van kracht was en ook betrekking heeft op Libanon.
„Israël steunt het besluit van president Trump om de aanvallen op Iran twee weken op te schorten, op voorwaarde dat Iran onmiddellijk de Straat van Hormuz opent en alle aanvallen op de VS, Israël en landen in de regio staakt”, aldus de verklaring. „Het tweeweekse staakt-het-vuren omvat Libanon niet.”
Het tijdelijke staakt-het-vuren tussen Iran, de Verenigde Staten en „hun bondgenoten” gaat onmiddellijk in. Dat meldt de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif op X. Het bestand geldt volgens hem overal, ook in Libanon.
Pakistan bemiddelt tussen Teheran en Washington en ontvangt vrijdag delegaties van beide landen om te onderhandelen over een „definitieve overeenkomst om alle geschillen te beslechten”.
„Beide partijen hebben blijk gegeven van opmerkelijke wijsheid en begrip en zijn constructief betrokken gebleven bij het bevorderen van vrede en stabiliteit”, aldus Sharif.
Israël maakt deel uit van het twee weken durende staakt-het-vuren met Iran, melden de Israëlische staatsomroep Kan en CNN op basis van een hoge functionaris van het Witte Huis.
CNN meldt echter op basis van een functionaris dat Israël zich zorgen maakt over het tijdelijke bestand. Volgens de bron zal Israël zich aan het staakt-het-vuren houden maar doet het dit met tegenzin.
„Israël heeft nog steeds meer doelwitten op zijn lijst en meer doelen die het graag zou willen bereiken door middel van militaire actie in Iran”, aldus de bron.
Iraanse staatsmedia melden dat de Amerikaanse president Donald Trump „onze eisen voor een einde van de oorlog” heeft geaccepteerd.
Volgens een verklaring van minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araqchi heeft Iran aangegeven zijn aanvallen te zullen staken indien de aanvallen op Iran ophouden. Een veilige doorvaart door de Straat van Hormuz zal dan gedurende twee weken mogelijk zijn, in coördinatie met de Iraanse strijdkrachten.
De Iraanse Opperste Veiligheidsraad heeft verklaard dat de onderhandelingen met de Verenigde Staten op vrijdag 10 april in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad beginnen. Dit gebeurt nadat Iran via Pakistan een tienpuntenvoorstel bij Washington had ingediend, zo melden Iraanse staatsmedia.
De gesprekken, die tot vijftien dagen kunnen duren en bij onderlinge overeenstemming kunnen worden verlengd, zouden tot doel hebben de details van het voorstel af te ronden. Dit voorstel bevat bepalingen over de doorvaart door de Straat van Hormuz, de versoepeling van sancties en de terugtrekking van Amerikaanse gevechtstroepen uit regionale bases.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft gezegd dat hij heeft ingestemd „met het opschorten van de bombardementen en aanvallen op Iran voor een periode van twee weken”. Eerder op dinsdag vroeg bemiddelaar Pakistan de Verenigde Staten en Iran om een wapenstilstand van twee weken.
Trumps verklaring op Truth Social kwam twee uur voordat zijn ultimatum aan Teheran afliep. Daarin eiste hij dat Iran de Straat van Hormuz heropent, op straffe van grootschalige aanvallen op de civiele infrastructuur van het land. Eerder op dinsdag had Trump Iran nog gewaarschuwd dat „een hele beschaving vannacht zal sterven” als er niet aan zijn eisen zou worden voldaan.
Trump stelde dat de overeenkomst afhankelijk was van de bereidheid van Iran om de blokkade van olie- en gasleveringen door de straat - waar doorgaans ongeveer een vijfde van alle wereldwijde olietransporten doorheen gaat - tijdelijk op te heffen.
„Dit wordt een wederzijds staakt-het-vuren!” schreef Trump op zijn platform Truth Social, deels in hoofdletters. „De reden hiervoor is dat we al onze militaire doelstellingen reeds hebben behaald en zelfs overtroffen, en dat we al ver gevorderd zijn met een definitieve overeenkomst inzake langdurige vrede met Iran en in het Midden-Oosten.”
Trump liet weten dat Iran een tienpuntenplan had gepresenteerd dat diende als een „werkbare basis” voor onderhandelingen, en dat hij verwachtte dat er tijdens het twee weken durende staakt-het-vuren een overeenkomst zou worden „afgerond en beklonken”.
Advertentie