De Military Religious Freedom Foundation (MRFF), de in 2005 opgerichte organisatie die het principe van religieuze neutraliteit van de staat binnen het leger verdedigt, zegt de afgelopen week meer dan 200 klachten te hebben ontvangen van militairen. Zij zeggen dat hun commandanten de strijd tegen Iran aanprijzen als „een door God gewilde en goedgekeurde strijd”.

Op de website van de MRFF staat prominent een klacht van een onderofficier. Hij verklaart dat zijn commandant deze week tijdens een briefing zei dat president Donald Trump door Jezus is gezalfd om een vuur aan te steken dat het sein is dat Armageddon, de eindstrijd die in Openbaring 16 wordt beschreven, is begonnen en dat Jezus terugkeert naar de aarde.

De onderofficier, die spreekt namens zijn eenheid van vijftien militairen, voegt eraan toe dat de commandant zich door zijn meerderen „volledig gesteund weet om deze denkbeelden te verspreiden”.

Tegen de visie dat de oorlog goddelijke goedkeuring heeft, maakt hij bezwaar. Terwijl hijzelf christen is en tien van zijn makkers ook. Verder is er in zijn eenheid één jood en één moslim. Welke overtuiging de overigen hebben, weet hij niet.

Niet weerspreken

De oprichter en voorzitter van de MRFF, Mike Weinstein, laat in de Amerikaanse media weten dat zijn organisatie deze week ruim 200 klachten heeft binnengekregen, omdat commandanten de oorlog tegen Teheran aanprijzen als een door God gewilde strijd. Weinstein zegt tegen de Britse krant The Guardian dat militairen bij de MRFF de klachten –vaak anoniem– melden, omdat ze nergens anders terechtkunnen. Het probleem is volgens hem dat militairen hun commandanten niet mogen weerspreken, zoals een werknemer in een bedrijf dat wel kan doen.

Lees ook

Moet bij de Golfoorlog ook de kruisvlag hoog in top?

Volgens Weinstein is deze duiding van de oorlog in Iran een gevolg van de „toenemende invloed van het christelijk nationalisme”. Deze beweging, waarover sinds het aantreden van president Trump in januari vorig jaar vaak in de media wordt geschreven, heeft het standpunt dat Amerika is gefundeerd op christelijke waarden. Dat was destijds het uitgangspunt voor de founding fathers om de VS te stichten, en naar dat waardenpatroon moeten de Amerikanen weer terugkeren. Amerika was christelijk en moet weer christelijk worden.

In Amerika leeft het nodige verzet tegen deze stroming. Een Congreslid noemde heel recent het christelijk nationalisme gevaarlijker voor de toekomst van Amerika dan de islam. Omroep CNN heeft voor zondag 8 maart een uitzending gepland waarin een documentaire zal worden getoond die bedoeld is om de Amerikanen wakker te schudden voor het gevaar dat hun vrijheid door orthodoxe christenen wordt bedreigd, omdat die een fundamentalistisch bewind zouden willen beginnen. Waarbij verschillende christelijke leiders en media –ook die zelf kritisch zijn over christelijk nationalisme– inmiddels wel hebben gesteld dat de makers van deze documentaire „zeer vooringenomen zijn”.

Gebedsdienst

Verschillende mensen uit de regering-Trump hangen de ideeën van christelijk nationalisten aan. Het meest uitgesproken is daarover minister van Oorlog Hegseth. Tijdens het laatst gehouden nationale gebedsontbijt zei hij dat het christelijk gedachtegoed in het DNA van de VS zit. Om dat idee in militaire kringen te bevorderen, organiseert hij sinds zijn aantreden iedere maand een gebedsdienst in het Pentagon. Daarvoor wordt een prediker uitgenodigd die een korte overdenking houdt. Deze is via het intranet te volgen door de ruim 20.000 medewerkers van het ministerie van Oorlog.

Voorvechters van een strikte scheiding van kerk en staat hebben moeite met dit maandelijkse moment van bezinning in het Pentagon. Veel –vooral conservatieve– christenen duiden het daarentegen positief. Waarbij niet iedereen even gelukkig is met de predikers die voorgaan. „Vaak zijn het predikanten die sterk benadrukken dat Amerika Gods uitverkoren volk is en dat de VS een bijzondere taak in de wereld hebben in het vestigen van het Rijk van God”, zegt historicus John Fea van het Messiah College in Mechanicsburg.

Dat Amerika een bijzondere opdracht heeft, is voor Hegseth geen vraag. Tijdens het eerdergenoemde gebedsontbijt speekt hij naar aanleiding van Markus 8 over het volgen van de Heere Jezus. Volgens Hegseth doet het Amerikaanse leger dat ook. „Net als Christus zijn onze dappere strijders op aarde niet geroepen om de wereld tot rust te brengen.”

Het leger moet volgens hem recht en waarheid verdedigen. „We weten dat we een fysieke strijd voeren, maar uiteindelijk staan we (…) op een geestelijk slagveld. We zijn niet alleen strijders, gewapend met het arsenaal van de vrijheid, we zijn uiteindelijk ook gewapend met het arsenaal van het geloof, en dat zijn we al vanaf het begin.”

Volkomen verlossing

In dezelfde toespraak stelt Hegseth ook dat soldaten voor de VS vechten omdat ze in Jezus geloven. Dit zegt hij ondanks het feit dat veel leden van de strijdkrachten joods, islamitisch, aanhanger van een andere religie of niet religieus zijn. Hij suggereert bovendien dat iemand die sterft in de strijd voor de VS volkomen verlossing verkrijgt. Anders gezegd: wie sneuvelt, krijgt toegang tot het eeuwige leven.

„De bereidheid om offers te brengen voor je land komt voort uit een diep en onwrikbaar geloof in Gods liefde voor ons en Zijn belofte van eeuwig leven”, aldus Hegseth. Daarbij verwijst hij naar de woorden uit Markus 8:35: „Want zo wie zijn leven zal willen behouden, die zal hetzelve verliezen; maar zo wie zijn leven zal verliezen om Mijnentwil en om des Evangelies wil, die zal hetzelve behouden.”

Volgens MRFF-voorzitter Weinstein heeft dit religieus geladen denken inmiddels ingang gevonden bij vooraanstaande militairen in het Amerikaanse leger. „Dienen in het leger krijgt zo een geestelijke lading waarbij van de militairen in lagere rangen wordt geëist deze denkwijze te volgen.”

Weinstein zegt er ook van overtuigd te zijn dat dit denken onder leidende militaire kringen de deur heeft opengezet voor allerlei gedachten en profetieën rond de eindtijd. Die opvatting deelt Randall Balmer, docent religiegeschiedenis aan Dartmouth College in Hanover (New Hampshire) en kenner van de Amerikaanse evangelicale wereld.

„Het is al decennia bekend dat er in de VS grote groepen evangelicals zijn die een vorm van eindtijddenken aanhangen waarin een conflict in het Midden-Oosten de wederkomst van Christus zal inluiden. Dat is op zichzelf niet bijzonder. Maar er is verschil of het je eigen keuze en persoonlijk geloof is, of dat je het tijdens een briefing hoort van een bevelvoerend officier”, aldus Balmer.

Beslissende strijd

De eindtijdopvatting dat er in en rond Iran een beslissende strijd zal plaatsvinden, heeft haar wortels in de theologische ideeën van de negentiende-eeuwse theoloog John Nelson Darby. Volgens hem zijn er in de geschiedenis verschillende tijdperken of bedelingen. Deze zogenoemde dispensationalistische theologie verspreidt zich begin twintigste eeuw snel over de VS dankzij de promotie van de Scofield Reference Bible, die in 1909 op de markt komt. De kanttekeningen van die Bijbeluitgave bevatten de theologische opvattingen van Darby. Darby en Scofield stellen dat de profetie van Ezechiël 38 over de strijd van Gog en Magog een oorlog beschrijft waarin de volken van deze aarde zich gezamenlijk zullen verheffen tegen Israël.

Het is Hal Lindsey, de schrijver van de bestseller ”De planeet die aarde heette”, die omstreeks 1970 zegt dat het oude Perzië tegenwoordig Iran heet. Hij schrijft verder dat Rusland Iran nodig heeft om Israël in het nauw te brengen. De auteur Tim LaHaye gaat nog een stap verder. Hij suggereert in 1999 dat Iran na de ineenstorting van de Sovjet-Unie kernwapens heeft gekocht van voormalige Sovjetbloklanden. Zo krijgt Iran steeds meer een centrale positie in de eindtijdvoorspellingen van christelijke auteurs.

Deze ontwikkeling culmineerde in de publicaties van Mark Hitchcock. Hij schetst een conflict dat voortvloeit uit een preventieve aanval van Israël op Iran. Dat zal leiden tot de oorlog van Gog en Magog uit Ezechiël 38. Een coalitie van vijanden van Israël onder aanvoering van Iran valt de Joodse staat aan om die te vernietigen. Maar het volk van Abraham wordt dan op wonderbaarlijke wijze door God gered.

„Deze boeken hebben hun invloed”, zegt Balmer. „Vooral op blanke evangelicals. Daarom is het ook niet onwaarschijnlijk dat militaire commandanten vrij gemakkelijk meegaan met de opvattingen van Hegseth dat de strijd die Amerika voert een bijzonder karakter heeft. Van Hegseth is niet bekend dat hij bijzondere eindtijdprofetieën gelooft. Maar we weten wel dat hij gelooft dat God een bijzondere taak aan Amerika heeft gegeven.”

Ontsporen

De gereformeerde theoloog Michael Horton, hoogleraar systematische theologie aan Westminster Seminary in Californië, moet niets van deze denkwijzen hebben. „Noch het christelijk nationalisme, noch de eindtijdprofetieën van Darby, Hal Lindsey, Tim LaHaye of Hitchcock zijn geworteld in Bijbels denken.”

Horton, die diverse kritische publicaties over christelijk nationalisme op zijn naam heeft staan, zegt dat er in de nieuwtestamentische tijd geen christelijke natie bestaat.

„Het probleem van het christelijk nationalisme is niet dat sommige christenen een Bijbels idee serieus nemen. Dat is prima. We moeten leven naar Gods geboden. Maar christelijk nationalisten verwarren Amerika met het Israël onder het oude verbond. Vanuit Bijbels perspectief is dat een ernstige fout: het verwart de wet met het Evangelie.”

Horton wijst erop dat christelijk nationalisme gemakkelijk kan ontsporen. „Dat hebben we bij de Capitoolrellen gezien. Daar stond voor op het plein een houten kruis en niet ver daarvan een galg. Het kruis verwees naar Christus en de galg was voor (de toenmalige vicepresident, WBK) Mike Pence. Dat kan toch niet naast elkaar bestaan?”

Hetzelfde gevaar ziet Horton nu. Als militaire commandanten beweren dat de strijd tegen Iran een heilige oorlog is, dan bewegen ze zich op glad ijs. Of beter: dan zijn ze al uitgegleden. „Christus’ rijk wordt niet met kracht of geweld gevestigd. Dat leert de Bijbel. En geen land of volk kan claimen dat God aan zijn kant staat. Christus’ rijk is niet van deze wereld.”