Jaarlijks verbruikt AI ongeveer evenveel water als mensen wereldwijd uit flessen drinken: 313 tot 765 miljard liter. Dit water wordt niet alleen gebruikt om apparatuur te koelen, maar ook bij het opwekken van elektriciteit. Na gebruik is het niet meer beschikbaar voor consumptie, bijvoorbeeld door verdamping.

De vergelijking komt uit nieuw onderzoek van VU-wetenschapper Alex de Vries-Gao naar de milieueffecten van kunstmatige intelligentie. Hij is gaan rekenen met gegevens uit milieurapporten van vooral Amerikaanse techbedrijven. Die zijn weinig transparant, vandaar de ruime schatting van het watergebruik. De wereldbevolking drinkt jaarlijks ruim 400 miljard liter water uit flessen.

Eerder schatte De Vries-Gao al hoeveel elektriciteit kunstmatige intelligentie nodig heeft. Zijn vervolgonderzoek over water en de wereldwijde CO₂-uitstoot van AI –evenveel als de stad New York– is nu gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Patterns. Als onderzoeker richt hij zich vooral op AI, vanwege de enorme groei ervan.

Datacenters hebben koelsystemen die veel water gebruiken om oververhitting en storingen tegen te gaan. Ook is er water nodig voor de juiste luchtvochtigheid, zodat er geen statische elektriciteit ontstaat die apparatuur kan beschadigen. Geavanceerde AI-chips gebruiken meer energie en produceren meer hitte, waardoor ook extra koeling nodig is.

„Daarnaast gaat nog veel meer water verloren bij het opwekken van elektriciteit”, zegt De Vries-Gao. Denk aan water dat verdampt bij een waterkrachtcentrale, of het water dat nodig is om stoom te maken in een fossiele energiecentrale. Maar de meeste techbedrijven vermelden niet hoeveel water dit kost.

Vijf druppels

Google kwam enkele maanden terug bijvoorbeeld met eigen berekeningen over het watergebruik. Een gemiddelde vraag aan AI-toepassing Gemini zou vijf druppels water kosten.

„Maar hierbij rekende Google niet het water mee dat nodig is om elektriciteit op te wekken”, zegt De Vries-Gao. Google gaf als reden dat het geen volledige controle heeft over dat watergebruik door elektriciteitsbedrijven. Maar De Vries-Gao houdt het op onwil.

Techbedrijf Meta (Facebook, WhatsApp) meldt bijvoorbeeld wel dat er 72 miljoen kuub water nodig is voor het opwekken van de elektriciteit. Dat is veel meer dan het benodigde koelwater voor de computers waarop de AI draait.

In Nederland staan ongeveer 200 datacenters, waarvan de meeste rondom Amsterdam. Samen gebruikten ze in 2024 ongeveer evenveel elektriciteit als 2 miljoen woningen, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek laatst. De Nederlandse stroomvraag door datacenters groeit, maar minder sterk dan voorheen.

En het waterverbruik? Als het warmer is dan 25 graden Celsius, voegen datacenters water toe om te koelen, meldt de stichting Dutch Data Center Association (DDA). Volgens het ministerie van Economische Zaken gaat het om 1 miljard liter leidingwater.

Op een totaal verbruik van ruim 1000 miljard liter per jaar lijkt dat niet zoveel. Maar dat is anders in een droge periode. Dan is niet zeker dat datacenters over drinkwater kunnen beschikken. Want op de lijst met prioriteiten van de overheid staan ze niet bovenaan.

Beheerders van datacenters zoeken daarom andere manieren om aan voldoende water te komen, of andere manieren om te koelen. Nederland is bijvoorbeeld een van de landen waar Microsoft regenwater is gaan gebruiken. In de Wieringermeerpolder is een ondergrondse wateropslag aangelegd voor 500 miljoen liter regenwater om de datacenters van Microsoft van water te voorzien, net als enkele kassen.

Sinds september zuivert en verspreidt een installatie regenwater, en zo belasten de bedrijven het IJsselmeer of het drinkwatersysteem niet langer. Eerder was er jaarlijks zo’n 83 miljoen liter drinkwater nodig om de datacenters in de zomer te koelen, zei nutsbedrijf ECW Energy. Googles datacenter in de Eemshaven gebruikt gezuiverd industriewater dat afkomstig is uit oppervlaktewater.

Vaker droog

Maar er zijn ook landen waar het veel vaker droog is. Microsoft zegt daarom datacenters te ontwikkelen die geen koelwater nodig hebben. Maar koelen zonder water kost gewoonlijk wel meer stroom, en dat kan volgens De Vries-Gao betekenen dat er per saldo juist méér water nodig is. Een modern datacenter gebruikt 15 tot 20 procent van zijn totale elektriciteitsverbruik voor koeling, zegt DDA.

De techbranche wijst erop dat computerchips en apparatuur steeds efficiënter worden. Ook vanwege de kosten zijn techbedrijven geneigd om zuiniger te werk te gaan.

„Maar meer efficiëntie betekent niet dat de milieueffecten afnemen”, zegt De Vries-Gao. „Die zorgt juist voor extra vraag en complexere berekeningen, zoals we nu zien gebeuren.” Vanwege de enorme groei van AI vindt hij dat de overheid moet afdwingen dat techbedrijven transparanter worden over hun CO₂-uitstoot en waterverbruik.