Brekelmans: VVD gaat niet in kabinet met GL-PvdA, CDA en D66 • Samenvatting week 42
De vervroegde Tweede Kamerverkiezing vindt plaats op 29 oktober 2025. Al het nieuws in aanloop naar de stembusgang is in dit liveblog te vinden.
Advertentie
De VVD gaat niet in een kabinet met GroenLinks-PvdA, het CDA en D66, zegt defensieminister Ruben Brekelmans. Partijleider Dilan Yeşilgöz zei in een interview met De Telegraaf al niet in een kabinet-Timmermans te gaan, maar Brekelmans benadrukte dat „dit hele blok” een links kabinet zou zijn.
Op basis van de huidige peilingen en politieke verhoudingen leek een combinatie van GroenLinks-PvdA, CDA, VVD en D66 vooralsnog de meest realistische optie. De PVV staat weliswaar aan kop in de peilingen, maar andere partijen sluiten samenwerking met de partij van Geert Wilders uit. Voor andere coalities zouden vijf partijen of meer nodig zijn.
Yeşilgöz hamert er de afgelopen weken op dat zij een „centrumrechtse coalitie” wil, bestaande uit het CDA, VVD, JA21, D66 en mogelijk de BBB. Die combinatie is niet realistisch: het is onwaarschijnlijk dat tegenpolen D66 en BBB samen in een kabinet stappen, en D66-leider Rob Jetten heeft al gezegd dat hij deze coalitie zelfs zonder de BBB niet ziet zitten.
Het is opmerkelijk dat Brekelmans deze uitspraak doet. Vorige maand zei hij nog in het programma Buitenhof dat de VVD op basis van de peilingen het zich niet kon veroorloven GroenLinks-PvdA bij voorbaat uit te sluiten. Hij werd diezelfde dag nog teruggefloten door Yeşilgöz. Op X corrigeerde hij zijn uitspraken.
Partijleider Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) zat tegenover hem aan tafel in het tv-programma Café Kockelmann en noemde de uitspraak van Brekelmans „paniekvoetbal”. Het gaat al langere tijd slecht met de VVD: de partij staat op gemiddeld veertien zetels in de peilingen.
SGP onder vuur om abortus
De SGP lanceerde deze week een campagne over abortus. De partij wil daarmee bewustwording stimuleren over het hoge aantal abortussen in Nederland – bijna 40.000 per jaar.
Langs de snelweg zijn verschillende billboards zichtbaar waarop een motief voor abortus genoemd wordt. Bij een foto van vader, moeder en twee kinderen in de auto, bijvoorbeeld, staat ”Het gezin is compleet! Dus abortus?”.
Er kwam felle kritiek op de campagne. Tv-presentatrice Eva Jinek verweet SGP-leider Chris Stoffer voor de campagne gebruikte onderzoeksresultaten „te misbruiken en te verdraaien”.
Op welke punt? Dat werd niet duidelijk. De benadering van Jinek riep de nodige discussie op. Ook seculiere kijkers concludeerden dat er sprake was van een onwaardige behandeling.
Wilders doet weer mee
Een korte week staakte PVV-leider Wilders zijn campagne-activiteiten, vanwege de gemelde dreiging door een Belgische terreurcel. Afgelopen woensdag deelde hij op het sociale medium X mee dat hij weer meedoet.
Als Wilders zich afzijdig had gehouden tot aan de verkiezingen, was de PVV mogelijk stemmen misgelopen van zwevende kiezers, denkt hoogleraar politieke psychologie Gijs Schumacher.
Interview Mirjam Bikker
Het RD blikt met CU-lijsttrekker Mirjam Bikker vooruit naar de Tweede Kamerverkiezingen. Bikker ziet haar partij als „een smaakmaker die voor de meest principiële zaken opkomt”. Met die inzet wil ze de kiezer die overweegt strategisch op het CDA te stemmen overtuigen om voor de ChristenUnie te gaan.
Haagse omgangsvormen
De podcastredactie sprak met etiquettedeskundige Hennie Beijeman over de omgangsvormen in de Haagse politiek. Politici kunnen lessen trekken uit de ontmoeting tussen koning Salomo en de koningin van Scheba. Die ontmoeting was hoffelijk, ordelijk en respectvol.
Woningnood en emancipatiebeleid
In de serie over politiek heikele thema’s is deze week een aflevering gewijd aan het woningmarktbeleid. De woningnood is groot, maar stikstofregels maken het nog altijd erg ingewikkeld om het tekort op te lossen.
Ook het emancipatiebeleid kwam aan de orde. In een eerder debat, georganiseerd door belangenorganisatie COC, zei CDA’er Hanneke Steen dat het CDA op dit moment niet open staat voor het juridisch regelen van meerouderschap. Wel wil de partij een regeling voor het gezag over de kinderen.
Hoe divers campagnedebatten ook mogen zijn, een substantieel deel ervan komt in de kern altijd neer op maar één vraag: heeft de politicus het bij het rechte eind of niet?
CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal denkt dat hij veel stemmen van boeren terugkrijgt ten opzichte van vorige verkiezingen, omdat hij een eerlijk verhaal vertelt. Volgens hem heeft het geen nut om „met de vuist op tafel te slaan” en heeft de huidige regering daar weinig mee bereikt het afgelopen jaar.
Bontenbal zei na een interview van TC Tubantia op de Universiteit Twente dat er direct maatregelen genomen moeten worden om de stikstofuitstoot te verminderen en het probleem op te lossen. Volgens hem moet die aanpak beginnen bij de natuurgebieden de Veluwe in Gelderland en de Peel op de grens van Noord-Brabant en Limburg.
„Als overheid kun je zones om die gebieden instellen en in gesprek gaan met boerenbedrijven binnen die zones om te vragen of ze het anders kunnen doen.” Daar moet binnen een paar maanden een fonds voor opgericht kunnen worden, aldus Bontenbal. Volgens de CDA-leider zijn de meeste plannen al gemaakt en liggen die al op het ministerie.
De regering moet volgens Bontenbal in gesprek met de provincies. In tien van de twaalf provincies gaat een BBB’er over landbouw en stikstof. Volgens Bontenbal hoeft dat geen probleem te worden, omdat hij denkt dat de meeste BBB-gedeputeerden wel zien dat de situatie „weerbarstiger en complexer is dan Deventer beweert”, zei hij doelend op de woonplaats van BBB-lijsttrekker Caroline van der Plas.
De CDA-leider vindt het jammer dat het geld er niet meer is, maar denkt dat het herstellen van het fonds geen oplossing is. „Ik kan nu niet zien hoe groot de schade is die is aangericht aan dit proces. Je kunt niet zomaar teruggaan en zeggen dat je weer om tafel wilt.” Volgens Bontenbal is de schade daarvoor te groot. Daarom moeten de provincies het gaan uitvoeren, aldus Bontenbal.
Het CDA en de ChristenUnie hebben in het Zuid-Hollandse verkiezingsdebat gepleit voor uitbreiding van de RandstadRail, het ov-netwerk dat Den Haag, Rotterdam en Zoetermeer verbindt. Kandidaat-Kamerlid Karsten Klein, de nummer 23 op de verkiezingslijst van het CDA, opperde om de RandstadRail door te trekken naar Gouda om zo de A12 te ontlasten.
De voormalige wethouder van Den Haag kreeg bijval van Pieter Grinwis, nummer 2 van de ChristenUnie. Volgens Grinwis stappen Nederlanders „massaal de auto in” door „de bezuinigingen van het huidige kabinet op het openbaar vervoer in de grote steden”. De ChristenUnie wil miljarden uittrekken voor „meer tram- en metrorails en spoorbanen”, maar ook voor versterking van het provinciale wegennet en onderhoud van bestaande infrastructuur. „Dat ligt er nu goed bij, maar over een aantal jaar niet meer.”
Klein en Grinwis concludeerden dat hun partijen elkaar op dit vlak „best kunnen vinden”. De CDA’er: „GroenLinks-PvdA is van de fiets en de VVD gaat prat op de auto. Wij kijken naar wat nodig is.” Volgens Klein gaat bereikbaarheid over „mensen die op tijd willen komen”, niet over kiezen tussen „meer asfalt of meer metro’s”. Het CDA vindt dat nieuwe woningen vooral dicht bij bestaande infrastructuur moeten komen. „Dan heb je de bereikbaarheid al op orde.”
Grinwis wees op de voorgenomen ontwikkeling van de Oude Lijn tussen Leiden, Den Haag, Rotterdam en Dordrecht. Het is de bedoeling dat het spoor wordt uitgebreid en nieuwe stations krijgt, omdat in dit gebied 170.000 nieuwe woningen zijn gepland. „Als al die mensen de weg op zouden gaan, krijgen we een chronisch verkeersinfarct”, zei Grinwis. „Dus laten we de investeringen die we hebben afgesproken in de Oude Lijn ook uitvoeren.”
Hamas moet uitgeschakeld worden. Daarover zijn Nederlandse politieke partijen het eens, maar verder lopen de meningen over Israël en de Palestijnen ver uiteen.
Van Dijk noemde Juda en Samaria het hartland van het Joodse volk en daarom kan de bouw van nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever volgens hem worden voortgezet. „Bouwen, bouwen, bouwen!” aldus Van Dijk. Hij kreeg meermalen luid applaus vanuit de zaal.
D66 loopt in de nieuwe peiling van Ipsos I&O verder uit op de VVD. Als er nu verkiezingen zouden zijn, komen de sociaalliberalen mogelijk uit op 18 zetels in de Tweede Kamer. Dat zijn er 4 meer dan bij de vorige peiling op 6 oktober. De partij van Rob Jetten staat op plek vier en gaat nu duidelijk voor op de liberalen van de VVD, die wel weer iets lijkt te stijgen, naar 14. D66 heeft nu 9 zetels in de Kamer en VVD 24.
De peiling is gehouden na publicatie van de CPB-doorrekeningen en het RTL4-debat. Vooral D66-leider Jetten en CDA-leider Henri Bontenbal kregen de meeste waardering voor hun optreden. Niet alleen van hun eigen kiezers, maar deels ook van degenen die een andere partij kiezen.
Stijging JA21 vlakt af
Aan kop in de peiling gaat nog steeds de PVV, die iets zakt naar 29 zetels (nu 37 Kamerzetels). Het CDA blijft schommelen rond de 25 zetels (nu 5 Kamerzetels) en GroenLinks-PvdA op 22 zetels (heeft er nu 25). De flinke stijging voor JA21 lijkt iets af te vlakken: de partij van eenpitter Joost Eerdmans zou deze week 12 zetels halen.
Verder worden elk 4 virtuele zetels toebedeeld aan Partij voor de Dieren, BBB, SP en FVD; en 3 zetels worden gepeild voor DENK, Volt, SGP en ChristenUnie. Een kans op terugkeer lijkt er voor 50PLUS, die nu uitkomt op 2 zetels. NSC blijft op 0 staan (nu 20 zetels).
De peiling kent een onzekerheidsmarge van 1 tot 3 zetels. Bovendien zijn veel kiezers nog niet zeker over hun keus. Nog maar 17 procent is (vrijwel) zeker over wat te stemmen. Ruim een derde van de deelnemers heeft een voorkeur, maar twijfelt nog en ook een derde heeft een zwakke voorkeur. De rest (14 procent) weet het nog echt niet.
Aan deze peiling deden 2718 Nederlanders van 18 jaar of ouder mee. Het onderzoek is representatief en Ipsos I&O voerde het uit in samenwerking met het tv-programma Pauw & De Wit.
Op sociale media wordt verontwaardigd gereageerd over de behandeling die Stoffer dinsdagavond kreeg bij het programma Eva. De SGP-leider was daar te gast om te praten over de dinsdag gelanceerde campagne ”Dus abortus?” Op zeventien billboards langs snelwegen zijn teksten te zien als „Het gezin is compleet! Dus abortus?” Doel is „het gesprek over de redenen voor abortus aan te zwengelen”, aldus de partij.
In deze aflevering onderzoeken we hoe politici in verkiezingstijd op een goede manier hun verhaal kunnen brengen. „Je hebt niet het recht om iemand in de rede te vallen of af te kappen.”
Wat Beijeman betreft, zou in de Kamer vaker verwezen mogen worden naar Gods Woord. „Dat deed de Heere Zelf ook. Bij de verzoeking door de satan verwees Hij steeds weer naar „er staat geschreven”.”
Advertentie
In verschillende delen van Haarlem zijn de stempassen niet bezorgd, meldt de gemeente donderdag. De mensen die geen stempas hebben gekregen, krijgen een vervangende stempas toegestuurd.
De stempassen zijn volgens de gemeente met name niet aangekomen in de Koninginnebuurt en de wijk rond voetbalclub HFC. De passen hadden tussen 29 september en 4 oktober bezorgd moeten zijn. Haarlem meldt dat uit meerdere meldingen blijkt dat er iets is misgegaan bij de bezorging.
Mensen die al een nieuwe stempas hebben aangevraagd en ontvangen, krijgen geen extra exemplaar.
Dilan Yeşilgöz zegt in een interview met De Telegraaf nogmaals dat wat haar betreft de VVD niet met GroenLinks-PvdA aan een kabinet deelneemt. De VVD-leider heeft al vaker in verschillende bewoordingen gezegd dat haar partij waarschijnlijk niet samen met de partij van Frans Timmermans wil regeren.
„Die samenwerking gaat hem gewoon niet worden,” zegt ze in haar gesprek met de krant. Eerder zei Yeşilgöz aan een talkshowtafel dat ze een coalitie met de linkse partij „niet ziet gebeuren.”
Yeşilgöz heeft eerder een streep in het zand getrokken als het gaat om de hypotheekrenteaftrek. De VVD wil die behouden en niet in een regering die het belastingvoordeel voor huiseigenaren afschaft. Ook CDA en D66 willen de aftrek op termijn afschaffen.
Bij de Tweede Kamerverkiezingen mag een recordaantal van 136.272 Nederlanders hun stem uitbrengen vanuit het buitenland. Ze hebben zich op tijd bij de gemeente Den Haag geregistreerd als briefstemmer. De verkiezingen zijn op 29 oktober.
De meeste briefstemmers wonen permanent in het buitenland. Voor hen sloot de aanmelding in september. Verder zijn 2683 kiezers op de dag van de verkiezingen tijdelijk in het buitenland, bijvoorbeeld voor een stage of een militaire inzet. Zij hadden tot 1 oktober de tijd om zich te registreren. Hun aanmeldingen zijn nu ook verwerkt. Het aantal van 136.272 kiesgerechtigden is daarom de eindstand.
Ruim 25.000 briefstemmers wonen in Duitsland, meer dan 21.000 in België en bijna 12.000 in Frankrijk. Daarnaast wonen veel Nederlandse kiezers in het Verenigd Koninkrijk, Spanje, de Verenigde Staten, Zwitserland, Zweden, Portugal en Australië.
Bij de Kamerverkiezingen in 2023 waren 109.436 Nederlanders in het buitenland als kiezer geregistreerd, onder wie 107.669 mensen met een permanente registratie. Ook dat was toen een record. Bijna 65 procent van hen bracht een stem uit.
Nederlanders die permanent in het buitenland wonen, mogen stemmen bij verkiezingen voor de Tweede Kamer en voor de Nederlandse zetels in het Europees Parlement. Via een apart kiescollege kunnen ‘niet-ingezetenen’ ook stemmen voor de Eerste Kamer. Hun stemmen komen per brief binnen bij de gemeente Den Haag, die de stemmen telt. De uitslag wordt op 4 november bekendgemaakt.
Bij verkiezingen voor de gemeenteraad, Provinciale Staten en waterschappen mogen Nederlanders in het buitenland hun stem niet uitbrengen.
Boeren moeten goed oppassen als ze willen stemmen op de PVV, waarschuwt BBB-leider Caroline van der Plas in een verkiezingsinterview met Nieuwsuur. Volgens haar lijkt de PVV het goed voor te hebben met de boeren, maar stemt de partij van Geert Wilders vaak mee met de Partij voor de Dieren.
Vooral op thema’s als de wolf of dierenwelzijn zijn de PVV en PvdD volgens Van der Plas weinig van elkaar te onderscheiden. „Mocht je een stem op de PVV overwegen: weet dan dat je een hele hap PvdD erbij krijgt.”
De BBB zoekt al langere tijd meer de confrontatie op met de PVV en probeert zich meer op migratie en de islam te richten. Eerder woensdag presenteerde BBB-vicepremier Mona Keijzer nog een stuk tegen „islamitisch extremisme”. Zo wil de BBB een verbod op gezichtsbedekkende kleding en bidden op straat.
Volgens Van der Plas zegt Wilders alleen wat kiezers denken, maar voert haar partij ook daadwerkelijk uit wat kiezers willen.
ChristenUnie-leider Mirjam Bikker wil niet alleen de dienstplicht herinvoeren om het leger te voorzien van nieuwe rekruten, maar deze ook inzetten voor bijvoorbeeld de zorg, de politie en het onderwijs. Na de verkiezingen hoopt ze dit voor elkaar te krijgen met partijen als CDA en JA21, die eveneens voorstander zijn van een vorm van dienstplicht.
Het CDA wil net als de ChristenUnie dienstplichtigen ook inzetten bij andere sectoren, waar JA21 in haar verkiezingsprogramma alleen spreekt van een militaire dienstplicht. Alle drie de partijen willen alleen de meest gemotiveerde jongeren inzetten bij het leger.
Bikker heeft nog niet paraat hoeveel dienstplichtige jongeren wat haar betreft naar het leger gaan, hoeveel gaan werken in andere sectoren en welk werk ze dan precies gaan doen. Dat wil ze nog uitdenken met Defensie en de betreffende sectoren. De politica ziet zelf bijvoorbeeld voor zich dat jongeren drones helpen ontwikkelen, koffie zetten in een buurthuis of de plantsoenen in de wijk helpen onderhouden.
„Het moet normaal worden dat je een poosje van je leven dient in deze samenleving”, zei Bikker woensdagmiddag tijdens een bezoek in Delft. Ze hoopt dat jongeren daardoor leren dat de veiligheid en de voorzieningen van Nederland „niet vanzelfsprekend” zijn en dat we „elkaar een beetje nodig hebben om dat overeind te houden”. Een woordvoerder verduidelijkt desgevraagd dat de ChristenUnie nog niet heeft bepaald hoeveel maanden jongeren moeten worden opgeroepen.
De BBB wil gezichtsbedekkende kleding verbieden, staat in een document dat de partij woensdag heeft gepresenteerd. In het partijprogramma staat alleen dat gezichtsbedekking bij demonstraties verboden moet worden.
Het stuk is gericht tegen „islamitisch extremisme”. Extremisme slaat volgens de AIVD op activiteiten die de democratische rechtsorde ondermijnen, zoals haatzaaien of desinformatie verspreiden. In een toelichting tegenover het ANP heeft BBB-kandidaat en demissionair woonminister Mona Keijzer het ook over „islamitisch legalisme”, wat ze omschrijft als „stap voor stap islamitische wetten deel laten zijn van het normale leven”.
Hoe wijdverspreid is dat? „Nog niet heel veel”, antwoordt Keijzer. „De percentages die dit aanhangen zijn laag. Maar regeren is vooruitzien.”
Gebedsoproepen
Het stuk herhaalt ook de wens van de BBB om versterkte gebedsoproepen te beperken. In het partijprogramma staat dat daar een verbod op moet komen, maar volgens Keijzer zijn uitzonderingen op „hoogtijdagen” mogelijk. Ook bidden in groepen op straat wil ze verbieden.
De BBB’er omschrijft sommige gevallen van groepsgebeden op straat als „een soort machtsvertoon” waarbij de openbare ruimte „geclaimd wordt”. Voor zover bekend komt bidden in groepen op straat zelden voor.
Op de vraag of de publicatie een poging is kiezers bij de PVV weg te lokken, antwoordt Keijzer dat het stuk al langer klaarlag. „En wij benaderen dit onderwerp anders dan de PVV. Wij vinden niet dat de Koran moet worden verboden of dat moskeeën moeten worden gesloten.” Die twee plannen staan overigens niet meer in het meest recente verkiezingsprogramma van de PVV.
Henri Bontenbal vindt het ondemocratisch dat PVV-leider Geert Wilders niet ingaat op meerdere uitnodigingen voor debatten en interviews. Dat zei de lijsttrekker van het CDA in een interview op BNR Nieuwsradio.
Wilders schortte vrijdag zijn campagne tijdelijk op vanwege een mogelijke dreiging van een aanslag uit België en maakte woensdag bekend dat hij zijn campagne weer hervat. Hij gaat onder meer naar het verkiezingsdebat van EenVandaag, het Debat van het Zuiden en naar Radio 538.
Het interview van BNR is maandag opgenomen, voordat Wilders zijn campagne weer oppakte. Bontenbal doelt juist niet op afzeggingen vanwege dreigingen. „Als hij zich echt onveilig voelt, dan is dat een legitiem punt”, zei Bontenbal over Wilders. „Ook voor vrijdag had hij zelf al meerdere debatten en interviews afgezegd. En ook uit het verleden weten we dat de PVV regelmatig dingen afzegt. Dat vind ik niet zo democratisch.”
Onder meer Nieuwsuur, AD en NRC wilden Wilders ondervragen. Ook naar het tweede RTL-debat zondag komt Wilders vooralsnog niet.
Het CDA doet volgens Mirjam Bikker minder voor het klimaat dan haar eigen ChristenUnie. In een interview op NPO Radio 1 zei Bikker: „De ChristenUnie zal altijd de keuze maken voor vergroening. Daar zie ik het CDA andere keuzes maken als het wind tegen is.”
Als voorbeeld noemde de ChristenUnie-lijsttrekker de landelijke CO2-heffing. Het CDA wil die heffing schrappen, terwijl de ChristenUnie hem op nul wil zetten „voor bedrijven waar de overheid in gebreke blijft”. Het demissionaire kabinet is van plan de CO2-heffing voorlopig buiten werking te stellen.
„Wij zijn een voluit christelijke partij”, zei Bikker verder. „Bontenbal heeft gezegd: wij zijn dat niet. Daar zitten we op een fundamenteel verschil.” Bontenbal zei in NRC dat de christendemocratie is „geïnspireerd door het christendom”.
Volgens Bikker heeft de ChristenUnie in 25 jaar een „consistent beeld” neergezet. Bij het CDA is de koers minder zeker, leek ze te impliceren. „Ik ben heel benieuwd hoe het CDA zich de komende jaren gaat ontwikkelen.”
Onder lijsttrekker Bontenbal presenteert het CDA zich als partij van fatsoen. „Christelijke waarden gaan dieper dan fatsoen alleen”, zei Bikker daarover. „Daar staan wij heel erg voor.”
Van overeenkomsten met andere partijen wil Bikker „genieten”. Ze begon over de hypotheekrenteaftrek, die het CDA nu ook wil afbouwen. „Daarvan zeggen wij al heel lang: het is belangrijk dat we de woningmarkt gaan hervormen. Want huurders betalen nu veel en veel meer dan woningbezitters”, aldus Bikker. „Dan is het ook mooi om te zien dat het CDA zegt: we zijn overtuigd, we gaan meedoen.”
BBB-leider Caroline van der Plas is blij dat PVV-voorman Geert Wilders weer bereid is tot debatten en mediaoptredens. „Het is goed om te laten zien waar je voor staat, en dat je kritisch bevraagd kan worden”, zei zij in het RTL Ontbijtnieuws. Zelf wil zij graag van Wilders horen „waarom hij is weggelopen” uit het kabinet „en wij al het werk moeten uitvoeren”.
De PVV stapte dit voorjaar uit de coalitie, omdat Wilders niet direct steun kreeg voor aanvullende asielmaatregelen, bovenop de afspraken die daarover al aan de formatietafel waren gemaakt. BBB profileert zich sindsdien op dit thema scherper dan voorheen, met Mona Keijzer als een van de asielministers in het demissionaire kabinet. „Het is een belangrijk onderwerp waar veel zorgen over zijn”, zo verklaart Van der Plas die verschuiving.
De BBB-voorvrouw bestrijdt dat zij op deze manier stemmen wil afsnoepen van de PVV. „Wij zijn niet bezig met andere partijen.” BBB staat in de peilingen op verlies. De partij behaalde twee jaar geleden zeven zetels in de Tweede Kamer en zou nu tussen de drie en vijf uitkomen. Toch hoopt Van der Plas het verkiezingsresultaat uit 2023 minstens te evenaren.
PVV-leider Geert Wilders hervat zijn campagne. „Er komen nu verkiezingen aan, het is campagnetijd en ik voel een grote verantwoordelijkheid voor Nederland en alle PVV-kiezers”, schrijft hij op X. Tot de verkiezingen gaat Wilders onder meer naar Vandaag Inside, het Jeugdjournaal en het NOS Slotdebat.
Op vrijdag schortte Wilders zijn campagne tijdelijk op vanwege een mogelijke dreiging vanuit België.
Wilders leeft al jaren onder strenge beveiliging en heeft meermaals berichten gedeeld over bedreigingen die tegen hem worden geuit. Ook een groot deel van zijn verklaring van woensdag besteedt hij aan zijn veiligheid. „Ik ken na al die jaren het gevoel van persoonlijke vrijheid niet meer”, schrijft de PVV’er.
Andere partijen spraken hun medeleven uit met Wilders. Tegelijkertijd lieten ze doorschemeren dat ze wel mogelijkheden zagen om veilig met hem in debat te gaan. VVD-leider Dilan Yeşilgöz gaf aan in het RTL-debat dat Wilders oversloeg: „Ik wil u en uw redactie danken voor alle moeite die u heeft gedaan samen met politie en de NCTV om toch tot iets te kunnen komen waar het wel had gekund.”
Nog steeds gaat Wilders niet op alle uitnodigingen in. In zijn opsomming van media-optredens komt bijvoorbeeld Nieuwsuur niet voor. Ook het AD en NRC nodigden Wilders uit voor interviews.
In een dinsdag gepubliceerde peiling van EenVandaag en Verian daalde de PVV licht. Eind september stond de partij daar nog op 34 zetels, half oktober is dat 31 zetels.
JA21-leider Joost Eerdmans weerspreekt dat er grote verschillen zijn tussen wat zijn partij kiezers voorhoudt in het verkiezingsprogramma en wat uiteindelijk in de doorrekening van het Centraal Planbureau (CPB) is meegenomen. Nieuwsuur confronteerde hem in het verkiezingsinterview dat die er wel degelijk zijn.
Zo wil JA21 12 miljard euro uittrekken voor woningbouw en infrastructuur, meldt Nieuwsuur, terwijl het CPB slechts 500 miljoen euro terugvond. Ook zou JA21 al in 2030 opbrengsten willen halen uit de gaswinning in Groningen. Zelf beweert Eerdmans pas te willen boren nadat alle huizen zijn versterkt en Groningers gecompenseerd. Het jaar 2030 is daarvoor niet waarschijnlijk.
Verder wil JA21 een enkele schijf voor de inkomstenbelasting van 20 procent, aldus het verkiezingsprogramma, terwijl het 22 procent heeft doorgegeven aan het CPB. Die twee procentpunten betekenen een verschil van vele miljarden euro’s. Daarnaast wil de partij dat de AOW-leeftijd meestijgt met de levensverwachting, iets wat niet in het partijprogramma staat.
Eerdmans vindt die conclusies „een beetje makkelijk” en „niet eerlijk”. Volgens hem zijn de verschillen ontstaan door hoe het CPB werkt, zonder in detail de verschillen te verklaren. „Je moet als partij stoeien met het CPB hoe je alles vertaalt”, verweerde Eerdmans zich. Volgens de JA21-leider is het meewerken aan de doorrekeningen „een mega-operatie” en begrijpt hij wel dat andere partijen er daarom niet aan meedoen.
Mediaberichtgeving over bedreigingen van politici wakkert nieuwe bedreigingen aan, zeggen bronnen bij meerdere politieke partijen tegen het ANP. De partijen zijn om deze reden terughoudend in hun uitspraken over dit onderwerp.
De veiligheid van politici is deze campagne opnieuw onder de aandacht gekomen nadat PVV-leider Geert Wilders zijn campagneactiviteiten had stilgelegd. Hij was vermoedelijk het doelwit van een terreurcel in België waarvan leden zijn opgepakt. Op zondag werd Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) geïntimideerd toen hij in Amsterdam met een RTL-verslaggever sprak.
De SGP wil met een billboardcampagne het gesprek over de redenen voor abortus aanzwengelen. En het aantal verkiezingsdebatten en kieshulpen is bijna niet meer bij te benen.
De PVV verliest licht 2 weken voor de verkiezingen. De partij van Wilders staat op 31 zetels, dat waren er eind september nog 34. D66 en JA21 krijgen er iets bij en staan nu op ongeveer gelijke hoogte met de VVD.
Dat blijkt uit de zetelpeiling van EenVandaag en Verian. Het verlies van de PVV blijft binnen de marges. De partij van Geert Wilders blijft met 31 zetels de grootste. De afgelopen maanden schommelt de partij tussen de 30 en 35 zetels. Vergeleken met de vorige Tweede Kamerverkiezingen staat de PVV op verlies: in 2023 haalde de partij nog 37 zetels.
De zetelverdeling is gebaseerd op onderzoek van Verian onder een representatieve steekproef van 1.566 stemgerechtigde Nederlanders. De gegevens zijn verzameld van 10 tot en met 13 oktober 2025.
Het onderzoek is gewogen op geslacht, opleidingsniveau, regionale spreiding, leeftijd, de grootte van het huishouden, stedelijkheid, culturele afkomst en stemgedrag bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen. Voor de zetels gelden statistische marges van +/- 2 zetels bij de grootste partijen en +/- 1 zetel bij kleine partijen.
ANP PeilingWatch is een servicedienst. Het ANP is niet verantwoordelijk voor de inhoud.
GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans wil in een potentiële regering met zijn partij overkoepelende ministers hebben die de grote lijnen van problemen aanpakken. Dat zei hij in een interview op uitnodiging van Tubantia op de Universiteit Twente. Deze bewindspersoon zou dan de overlappende onderwerpen van ministers moeten coördineren, is het idee van de partijleider.
Hij put inspiratie uit de werkwijze in Brussel. Timmermans was als Eurocommissaris verantwoordelijk voor de Europese Green Deal, waarvoor hij nauw samenwerkte met andere commissarissen op het gebied van klimaat, natuur en milieu, landbouw en bedrijfsleven. „Dat werkte erg goed, omdat de topambtenaren dan moeten afstemmen,” vond Timmermans.
Het idee kwam ter sprake toen Timmermans de vraag kreeg of hij een minister voor Kunstmatige Intelligentie wil aanstellen. Daarop zei hij: „We moeten meer clusteren op de grote problemen, bijvoorbeeld op het gebied van stikstof en technologische innovatie.”
De campagne van de PVV ligt stil door bedreigingen van een jihadistische terreurcel in België aan het adres van Geert Wilders. Beïnvloedt dit straks de keuze van kiezers?
Verschillende politieke partijen willen boeren meer ruimte geven om zelf te bepalen hoe zij doelen halen voor bijvoorbeeld stikstofreductie of waterkwaliteit, zeiden ze in een verkiezingsdebat van Nieuwe Oogst. Nu wordt boeren nog te veel voorgeschreven wat ze moeten doen om hun uitstoot van stikstof of CO2 te verminderen, vinden de politici. Tegelijkertijd waren partijen nog zoekende naar wat te doen als boeren alsnog de milieudoelen niet halen.
In een deeldebat over ‘doelsturing’ waren de VVD, CDA, ChristenUnie en D66 het eens: de politiek moet boeren weer meer vertrouwen geven in het halen van milieudoelen. De vele regels, die bijvoorbeeld bepalen wanneer een boer mag oogsten, zijn volgens Pieter Grinwis (ChristenUnie) „waanzin”. Volgens Thom van Campen (VVD) zijn er hoopgevende voorbeelden van boeren die zelf al kennis uitwisselen over hoe ze beter de doelen kunnen halen. „Die zouden wij nooit zelf kunnen verzinnen. Je moet als politiek niet op de stoel van de boer gaan zitten.”
Desondanks beseffen de partijen dat er wel regels nodig zijn om boeren aan de doelen te houden. „Het is belangrijk dat we de boeren meer vrijheid geven, maar de doelen moeten wel afrekenbaar zijn”, zei Anne-Marijke Podt (D66). „Uiteindelijk heb je ook de stok nodig, omdat sommige boeren langs het randje willen gaan”, aldus Jan Arie Koorevaar (CDA). Aan welke maatregelen hij dan denkt, zei hij niet. Grinwis vindt dat de overheid productierechten van boeren moet kunnen afnemen als zij door nalatigheid de doelen niet halen.
De landbouwsector heeft te maken met verschillende milieudoelen. Zo moet in 2027 de zogenoemde Kaderrichtlijn Water worden gehaald. Die schrijft voor hoe schoon het oppervlaktewater in EU-lidstaten moet zijn. Nederland lijkt die doelen vooralsnog bij lange na niet te halen. Door uitspoeling van mest verslechtert de waterkwaliteit op veel plekken. Mogelijk ontstaan dan beperkingen voor de bouw of transport over water, vergelijkbaar met die van de stikstofcrisis.
Voor stikstof geldt dat in 2030 de helft van alle stikstofgevoelige natuur niet langer overbelast is. De rechter vertrouwde er niet zomaar op dat het kabinet zich daarvoor zal inzetten. Daarom geldt een dwangsom van 10 miljoen euro als het doel niet wordt gehaald.
Het jaarlijks bijbouwen van 100.000 nieuwe woningen is een belofte die het CDA, de VVD en GroenLinks-PvdA niet durven te maken. De lijsttrekkers van de drie partijen stelden zondag in een verkiezingsdebat, georganiseerd door televisiezender RTL, dat het garanderen van jaarlijks 100.000 nieuwe huizen een valse belofte is.
Advertentie
- Meer over
- Tweede Kamerverkiezingen
