Neem het eerste, inmiddels veelbesproken RTL-lijsttrekkersdebat. Daarin wilde CDA’er Henri Bontenbal van Frans Timmermans (GL-PvdA) weten hoe ver die bereid was te gaan om de asielinstroom onder controle te krijgen. Onderschrijft de linkse fusiepartij alleen het Europese Asiel- en Migratiepact dat in 2026 moet ingaan? Of is Timmermans, net als het CDA, bereid tot nog verdergaande, nationale maatregelen?

Het bleek het startschot voor een venijnig welles-nietesdebat.

Eerst was het Timmermans die de discussie staande het debat een morele lading gaf. Extra nationale maatregelen, zoals het afschaffen van hoger beroep? „Ik begrijp niet dat u zich bezondigt aan populisme-light door te doen alsof je de rechtsstaat wel even opzijzet”, sneerde hij naar Bontenbal.

Partijprominent Diederik Samsom (inderdaad, jarenlang Timmermans’ rechterhand in Brussel), deed er vervolgens nog een schepje bovenop in de veelbekeken talkshow Pauw & De Wit. Zijn stelling, die hij vóór het debat overigens ook al had betrokken in zijn column in de Volkskrant: als land op eigen houtje nog extra instroombeperkende maatregelen nemen mag niet meer, het pact biedt daar geen ruimte voor. Bij Pauw & De Wit herhaalde Samsom: „Nederland zit al twee jaar naar een schijngevecht te kijken en het verbaast mij dat Henri Bontenbal dat voortzet.”

Samsom startte dus een feitengevecht. Mooi, want feiten kun je voorhouden aan deskundigen. Hoogleraar Europees Recht Jorrit Rijpma (Universiteit Leiden) zegt kort voor het weekend desgevraagd zich niet rechtstreeks in de kwestie te kunnen en willen mengen, omdat hij momenteel voor de Europese Commissie werkt. Wel wil hij kwijt dat de Europese verordening waar Samsom naar verwijst lidstaten wel degelijk ruimte biedt, „bijvoorbeeld wanneer die verordening een keuze aan de lidstaten laat of expliciet toestaat dat lidstaten aanvullende maatregelen nemen.”

In exact die geest reageert ook hoogleraar Europees migratierecht Hemme Battjes (VU Amsterdam): „In het algemeen is Samsoms stelling niet juist.” Ter onderbouwing verwijst Battjes naar termen als „ten minste”. Die komen in de verordening geregeld voor en creëren beleidsvrijheid.

Klein bier

Het duidelijkst is universitair docent Mark Klaassen (Leiden): „Het asielrecht is bijna helemaal EU-recht. Met het Migratiepact wordt die realiteit nog verder aangescherpt. Wat de Nederlandse wetgever nog kan, is klein bier, maar dat kleine bier is er nog wel. Daar heeft het CDA een punt.”

Klaassen wil wel hebben gezegd dat kiezen voor nationale aanscherpingen de effectiviteit van het pact schaadt, wat hij onverstandig vindt.

Conclusie: Bontenbal zegt verder te willen gaan dan het EU-pact en dat kan. Volgens GL-PvdA kan dat niet, maar dat is onjuist. Wat de linkse partijkopstukken waarschijnlijk bedoelen, is: wij willen niet.