De Winkeltijdenwet (Wtw) is ooit ingevoerd met een duidelijk doel: het waarborgen van de zondag als collectieve rustdag voor iedereen. We zien in deze motie een verschuiving van deze waarborg naar het benadrukken van de vrijheid van ondernemers. Daarbij lijken het welzijn van werknemers en ondernemers, de sociale waarden en de autonomie van de lokale democratie ondergeschikt te raken aan economische motieven.

Meer vrijheid voor ondernemers betekent in de praktijk vaak minder keuzevrijheid voor werknemers

De zondagsrust is geen willekeurige, inwisselbare traditie, maar een zegen voor de samenleving als geheel. Het sabbatsgebod, zoals verankerd in de Bijbel, benadrukt de waarde van een door God geheiligde dag voor erediensten, bezinning en onderlinge ontmoeting. De zondag is veel meer dan alleen een vrije dag; het is een moment om stil te staan bij wat werkelijk belangrijk is, los van productie en consumptie.

Werknemers onder druk

Verruiming van de winkelopenstelling op zondag ontneemt werknemers de broodnodige rust en brengt de sociale samenhang nog meer in gevaar, juist in dorpen en steden waar de zondagsrust nog wordt geëerbiedigd. Vanuit werknemersperspectief is verruiming van de zondagsopenstelling van een winkel in veel gevallen ronduit problematisch. De wet biedt op papier bescherming: werknemers mogen in principe weigeren op zondag te werken, zeker als hun geloofsovertuiging dat voorschrijft. Maar de praktijk is weerbarstig. Wie als werknemer vasthoudt aan de zondagsrust en weigert op zondag te werken, loopt het risico dat door collega’s of de werkgever subtiele druk wordt uitgeoefend om dit principe los te laten.

Niet willen werken op zondag als geloofsuiting is wettelijk beschermd

Werkgevers hebben de plicht om niet alleen naar het bedrijfsbelang te kijken, maar ook naar het welzijn van hun mensen. De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) slaat alarm: „We leven in een ‘hypernerveuze samenleving’ waarin prestatiedruk, versnelling en individualisme zijn doorgeschoten en het welzijn van jong en oud ernstig bedreigen.” In een nieuw advies roept de RVS op tot een fundamentele sociaal-culturele verandering. De boodschap is duidelijk: trap op de rem en werk samen aan een meer ontspannen samenleving.

Het argument van de VVD dat keuzevrijheid neutraal zou zijn, overtuigt niet. Meer vrijheid voor ondernemers betekent in de praktijk vaak minder keuzevrijheid voor werknemers.

Ondernemers in een spagaat

De VVD-motie lijkt op te komen voor de vrijheid van ondernemers. Vrijheid voor de een leidt echter tot onvrijheid voor de ander. Dit geldt ook hier. Economisch gezien kan een winkelier financieel voordeel hebben van meer koopmomenten, maar de prijs die we betalen in termen van welzijn is hoog. Het is onrealistisch en naïef te denken dat meer open winkels op zondag geen invloed hebben op het dagelijks leven van de ondernemer en zijn gezin. Als ondernemer mag je niet zomaar verwachten dat je medewerker op zondag werkt, zeker als de aard van het werk dat niet noodzakelijk maakt. We kennen voorbeelden van een ondernemer en zijn vrouw die daarom noodgedwongen extra uren draaien.

Niet willen werken op zondag als geloofsuiting is wettelijk beschermd, aldus het College voor de Rechten van de Mens. Ondernemers komen in een spagaat omdat ze wat henzelf betreft op zondag liever dicht zouden willen blijven, maar vanwege economische motieven niet kunnen achterblijven bij de rest van de winkelstraat, als die wel opengaat. De Wtw is er ook ter bescherming van deze ondernemers en hun gezinnen.

Wet en democratie

In de Wtw is geregeld wanneer winkels open mogen zijn of dicht moeten zijn. Het uitgangspunt van deze wet is dat de winkels op zon- en feestdagen en voor 6.00 uur en na 22.00 uur gesloten zijn. Maar gemeenten (de democratisch gekozen gemeenteraden) kunnen door middel van een verordening (artikel 3 lid 1 van de Wtw) zelf bepalen of en in hoeverre zij vrijstelling of ontheffing verlenen van deze verboden. In een samenleving die zichzelf pluralistisch noemt, hoort er oog te zijn voor de belangen van minderheden, onder wie mensen met een christelijke levensovertuiging die de zondagsrust hooghouden. De VVD-motie gaat voorbij aan de autonomie van gemeenteraden door bij hen de zeggenschap over de winkelopenstelling op zondag weg te nemen.

Het zal toch niet gebeuren dat in plaatsen zoals Nunspeet, Putten, Elburg, Barneveld en Middelharnis winkels op zondag opengaan tegen de wens van de meerderheid van de bevolking in? We roepen politici daarom op om pal te staan voor de zondagsrust, de lokale autonomie van democratisch gekozen gemeenteraden te respecteren en niet klakkeloos mee te gaan in een eenzijdig economisch denken. Bescherm de belangen van werknemers, respecteer religieuze overtuigingen en behoud de sociale structuur die onze samenleving zo bijzonder maakt. De afgelopen jaren heeft de RMU op meerdere momenten werknemers en ondernemers bijgestaan die door verruiming van de winkelopstelling op zondag in de knel kwamen. Meer respect en begrip voor gewetensbezwaarde christenen zou een partij die belijdt te staan voor democratie en vrijheid sieren.

De auteur is bestuurder bij de RMU.