Van de miljoenen tonnen microplastics die in de oceanen terechtkomen, is ongeveer 45 procent afkomstig van slijtende banden van het wegverkeer. Onderzoekers van de universiteit van Mississippi hebben in 24 liter regenwater van wegen en parkeerplaatsen ruim 30.000 bandenslijtagedeeltjes aangetroffen. In gebieden met veel wegverkeer zouden deze concentraties veel hoger kunnen zijn. En dat is problematisch, omdat bandenstof giftige componenten bevat. Bandenfabrikanten zijn inmiddels naarstig op zoek naar vervangers voor de giftige additieven.

Waar blijven die afgesleten deeltjes dan?

Als een voertuig rijdt, slijten er voortdurend kleine microplastics van de banden af. Deze deeltjes komen als fijnstof terecht in de lucht en worden ingeademd door mens en dier. Mensen ademen dagelijks meer dan 70.000 microplasticdeeltjes in; niet alleen van bandenstof; maar bijvoorbeeld ook van slijtende synthetische kleding. De meeste deeltjes zijn klein genoeg om diep in onze longen door te dringen.

Het bandenstof belandt door regenbuien vervolgens als microplastic in het riool of in een sloot. Via allerlei omwegen komen ze ten slotte in beken, meren, rivieren en oceanen terecht. Daar eten vissen, krabben, oesters en ander waterleven de bandenslijtagedeeltjes samen met hun voedsel. Aan het eind van de voedselketen staat de mens, die de deeltjes consumeert door vis en andere waterdieren te eten.

Bandenstof heeft mogelijk kankerverwekkende eigenschappen

Banden zijn toch gemaakt van rubber, een natuurproduct?

Banden zijn meestal gemaakt van synthetisch gevulkaniseerd rubber, dat is behandeld om de eigenschappen te verbeteren. Daaraan zijn bepaalde chemicaliën toegevoegd, zoals 6PPD dat ervoor zorgt dat de band minder snel veroudert door ozon en zuurstof. Wanneer rubber slijt, komen deze chemicaliën ook in de natuur terecht. In de natuur reageert 6PPD onder invloed van zonlicht tot 6PPD-chinon, ook wel 6PPD-Q genoemd, een giftige stof voor met name het waterleven.

Hoe erg is die vervuiling met 6PPD-chinon dan?

De stukjes band zijn door de 6PPD-chinon dodelijk voor sommige vissoorten, zoals de forel in rivieren en de zalm die in oceanen zwemt. Dat blijkt uit verschillende recente wetenschappelijke publicaties. In China werd 6PPD-chinon aangetoond in de urine van kinderen en volwassenen. Uit onderzoek blijkt steeds vaker een verband tussen blootstelling aan 6PPD-chinon en schade aan de lever, longen en nieren. Ook heeft 6PPD-chinon mogelijk kankerverwekkende eigenschappen.

Waarom gebruiken bandenfabrikanten dan geen alternatieven voor 6PPD?

Een Amerikaans consortium van 32 bandenfabrikanten is daarnaar op zoek, maar heeft naar eigen zeggen nog geen geschikte vervanger gevonden. Het consortium heeft uit de eerste zestig potentiële vervangers zeven 6PPD-alternatieven geselecteerd. Daaronder zijn het afbreekbare CCPD, octylgallaat dat ook in levensmiddelen wordt toegepast, grafeen, afbreekbaar lignine en aanpassingen van het 6PPD-molecuul waardoor er geen 6PPD-Q meer kan worden gevormd. Het consortium test deze alternatieven momenteel.

Europese bandenfabrikanten volgen de Amerikaanse zoektocht op de voet. Ze moeten binnen een jaar een vervanger vinden voor 6PPD, omdat het vanaf augustus 2026 niet meer wordt toegelaten in Oostenrijk en in Nederland.