Het maximale begrotingstekort ligt volgens EU-regels op 3 procent van de omvang van de economie. De staatsschuld mag niet hoger zijn dan 60 procent.

Lidstaten kunnen hiervoor een beroep doen op de zogeheten nationale ontsnappingsclausule. Als de Europese Commissie een aanvraag toekent, mag dat land voor maximaal 1,5 procent van de omvang van zijn economie extra besteden aan energiemaatregelen. Het moet om maatregelen gaan die de energiezekerheid van Europa versterken en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verminderen, ten gunste van groene energie.

De nationale ontsnappingsclausule kunnen lidstaten ook inzetten voor extra uitgaven in defensie. Nederland doet dat niet.

Lidstaten die daarvan wel gebruikmaken en dat ook voor energiemaatregelen willen doen, mogen voor de extra uitgaven op defensie en die op energie opgeteld niet boven de 1,5 procent uitkomen, zo stelt de Commissie voor.

Binnen dat maximum van 1,5 procent geldt een jaarlijks maximum van 0,3 procent van het bbp specifiek voor energiesteunmaatregelen, zei Eurocommissaris Valdis Dombrovskis (Economie) woensdag tijdens een persconferentie. De nationale ontsnappingsclausule voor energiemaatregelen geldt vanaf februari 2026, het begin van de Iranoorlog, tot eind 2028.

Lidstaten kunnen met die extra begrotingsruimte bijvoorbeeld investeren in energienetten of in hernieuwbare energiebronnen, zei Dombrovskis. Hij noemde ook andere voorbeelden zoals subsidies voor de aanschaf van elektrische auto’s, warmtepompen of batterijen voor de opslag van zonne-energie.

Het is opmerkelijk dat de Commissie nu met dit voorstel komt. Italië wilde dat die fiscale ruimte voor defensie zou worden uitgebreid naar energiemaatregelen. Het gros van de EU-ministers van Financiën verwierp recent dat idee, tijdens een informele raad in Cyprus. Ook Eurocommissaris Valdis Dombrovskis (Economie) zei er toen niets voor te voelen. Hij herhaalde in Nicosia dat maatregelen binnen de begrotingsruimte gefinancierd moeten worden en tijdelijk en gericht moeten zijn.