Een ingewikkelde en enkel digitale aanvraagprocedure, geen mogelijkheid om in beroep te gaan en te weinig budget om iedereen te helpen. In zijn jaarverslag van 2025 is de Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen, uitermate kritisch over het Tijdelijk Noodfonds Energie. Van Zutphen noemt het loket voor energiesteun een „schrijnend voorbeeld van een overheid die er niet is voor haar burgers”.

Via het noodfonds konden mensen met een laag inkomen vorig voorjaar financiële hulp krijgen bij het betalen van hun energierekening. Maar al na een week werd het fonds vanwege de vele aanvragen gesloten. Bovendien was het niet mogelijk om een papieren aanvraag in te dienen. Wie aanspraak wilde maken op steun, moest digitaal vaardig zijn. Juist de meest kwetsbare mensen vielen daardoor buiten de boot, concludeert de ombudsman.

Dit jaar konden mensen met een laag inkomen en een hoge energierekening geen ondersteuning meer aanvragen bij het Tijdelijk Noodfonds Energie. Het fonds, bedacht na de Russische inval in Oekraïne toen de gasprijzen hard opliepen, werd gesloten. Nu de energieprijzen opnieuw stijgen door de oorlog in het Midden-Oosten, werkt het kabinet aan een vervangend noodfonds. Dat maakt de kritiek van de ombudsman actueel.

„Ga op zoek naar mensen die zich niet zelf melden en van wie we weten dat ze het heel hard nodig hebben”

Reinier van Zutphen, Nationale Ombudsman

Van Zutphen roept de verantwoordelijke bewindslieden op om ervoor te zorgen dat burgers bij het nieuwe noodfonds wél de mogelijkheid krijgen om in beroep te gaan als hun aanvraag wordt afgewezen. Hij vraagt hen ook om genoeg budget beschikbaar te stellen, zodat mensen niet opnieuw achter het net vissen. „Ga op zoek naar mensen die zich niet zelf melden”, voegt hij daar nog aan toe. „Mensen van wie we weten dat ze het eigenlijk heel hard nodig hebben.”

Tweede Kamer

De zorgen van de ombudsman leven ook in de Tweede Kamer. Momenteel bereidt het kabinet het nieuwe noodfonds voor. Dat zal niet exact hetzelfde zijn als het Tijdelijk Noodfonds Energie, zoals dat eerdere jaren bestond. Aan dat noodfonds betaalden ook de energiebedrijven mee, nu tuigt de overheid een eigen regeling op. Over de plannen daarvoor kreeg het minderheidskabinet de afgelopen weken al meermaals kritische vragen.

Onder meer de SP, GroenLinks-PvdA (PRO), 50PLUS en de ChristenUnie vrezen dat opnieuw zal blijken dat het budget niet toereikend is en dat mensen die wel aan alle criteria voldoen misschien toch geen hulp kunnen krijgen. Het kabinet trekt 195 miljoen euro uit: aanzienlijk meer dan de afgelopen jaren in de noodpot zat, maar de partijen zijn er niet gerust op.

Daarbij is discussie over de vraag wie aanspraak mag maken op het geld uit het noodfonds. In debat met de Tweede Kamer zei minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief (D66) dat het noodfonds wat hem betreft bedoeld is voor de „meest kwetsbare huishoudens”. Hij denkt aan mensen die maximaal zo’n 130 procent van het sociaal minimuminkomen verdienen, zei hij in de Tweede Kamer. Voor alleenstaanden komt dat neer op zo’n 1800 euro per maand.

Maar verschillende partijen in de Tweede Kamer zien liever dat méér mensen aanspraak kunnen maken op hulp. Ook middeninkomens met een hoge energierekening kunnen immers in de financiële problemen raken. De komende weken moet duidelijk worden of het kabinet bereid is om de energiesteun breder beschikbaar te stellen.

Ombudsman Van Zutphen is niet alleen kritisch op het Tijdelijk Noodfonds Energie. In het jaarverslag schrijft de Nationale Ombudsman dat de overheid ondersteuningsregelingen sowieso vaak te ingewikkeld maakt en vaak niet proactief op zoek gaat naar de mensen die hulp nodig hebben. Volgens hem draagt dat bij aan wantrouwen in de samenleving.