Ze kregen de prijs vanwege hun inzet voor de mensenrechten die de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt in 1941 in een toespraak noemde: vrijheid van meningsuiting en van godsdienst, en vrijwaring van gebrek en vrees. Nazaten van Roosevelt zijn betrokken bij de jaarlijkse prijsuitreiking, die beurtelings in Middelburg en New York wordt gehouden.

Voor het eerst sinds de start van de prijsuitreiking in 1950 moesten naam en woonplaats van een prijswinnaar geheim blijven: de voorvechter van godsdienstvrijheid liet een boodschap horen zonder aanwezig te zijn en met een onherkenbare stem. In de kerk stond een lege stoel. Een op de zeven christenen wordt vervolgd, zegt de prijswinnaar. „Dat zijn meer dan 388 miljoen mensen. In mijn land bid ik in het geheim. Mijn stem is kunstmatig, maar mijn hoop is echt.”

Oorlogsmisdaden

President Zelensky wordt na een overnachting in de buurt van Aagtekerke op het Middelburgse Abdijplein verwelkomd door de commissaris van de Koning, Hugo de Jonge, en burgemeester Van Mastrigt. Die zijn vervolgens te laat om koning Willem-Alexander en prinses Beatrix te ontvangen, die het plein al op komen lopen.

In de Nieuwe Kerk klinkt een video-opname van Roosevelts toespraak uit 1941. In zijn openingswoord wijst commissaris De Jonge erop dat de – zwaar beveiligde – ceremonie niet zomaar in Zeeland wordt gehouden: de Roosevelts kwamen uit Oud-Vossemeer.

Zelensky wil de prijs alleen in ontvangst nemen als hij dat namens zijn volk mag doen, zegt premier Jetten. „Namens de kinderen die hun schoollessen in een schuilkelder krijgen. Namens de vrouwen die in een fabriek werken om het land aan de gang te houden. Namens de mannen die hun land verdedigen, meter voor meter.”

Ontroerd neemt de Oekraïense president de langdurige, staande ovatie in ontvangst. Hij laat een minuut stilte houden voor de slachtoffers. „Deze oorlog is door één man begonnen die totale controle wil”, zegt Zelensky. „Poetin weet precies wat hij doet. Zijn expansionisme is te vergelijken met dat van de nazi’s.” De Oekraïner komt met een oproep: „Laat de Russische oorlogsmisdaden niet ongestraft blijven.”

Seksueel geweld

Gisèle Pelicot werd jarenlang gedrogeerd door haar echtgenoot, die haar vervolgens door tientallen mannen liet verkrachten. Ze koos voor een openbare rechtszaak, omdat beslotenheid een cadeau voor de daders zou zijn. Ook zij zegt de prijs in ontvangst te willen nemen „namens alle slachtoffers” én degenen die hen helpen. „Ook voor degenen die het geweld niet overleefden.”

„Een op de drie vrouwen is slachtoffer van seksueel geweld, dus dat zijn er velen in deze kerk”, zegt Olcay Gulsen, die opgroeide in „een gezin met extreem geweld” en nu de prijs overhandigt. „Gisèle Pelicot heeft mensen hoop gegeven.”

Voor het eerst wordt een Youth for Freedom Award uitgereikt. Die gaat naar Deel de Duif, twee Joodse en twee islamitische jongeren die ondanks hun meningsverschillen samen een vuist willen maken tegen polarisatie, antisemitisme en moslimhaat.

Pjotr Sauer, een Russische journalist die zijn land moest verlaten vanwege zijn mening over de Oekraïneoorlog, reikt een prijs uit aan CPJ, een organisatie die zich inzet voor bescherming van journalisten. De pers gaat op zoek naar informatie die machthebbers verborgen proberen te houden. Alleen vorig jaar al kwamen echter 129 journalisten en andere mediamakers om tijdens hun werk. „Ze worden bedreigd, bespioneerd, gedood.”

Ook een journalist uit Gaza komt aan het woord. Meer dan 260 van zijn collega’s kwamen om, en de meesten kende hij. „Ik heb kinderen horen vragen: Waarom gebeurt dit?”

Moed

Isidora Uribe Silva uit Chili krijgt een prijs vanwege haar inzet voor mensen met een handicap. Gedreven zet ze haar motief uiteen: „Niemand zou moeten worden achtergesteld om iets waarvoor hij niet zelf heeft gekozen.”

„Uw moed is opmerkelijk”, zegt Anne Roosevelt, kleindochter van de Amerikaanse oorlogspresident, tegen de prijswinnaars. Ze wijst op de opdracht voor elke generatie om de vier vrijheden te bevorderen die haar grootvader noemde.

V.l.n.r. op de voorste rij burgemeester Van Mastrigt van Middelburg, prinses Beatrix, koning Willem-Alexander en commissaris van de Koning in Zeeland De Jonge op het Abdijplein. beeld ANP, Robin van Lonkhuijsen

President Zelensky groet de Middelburgse burgemeester. beeld ANP, Robin van Lonkhuijsen

Zelensky en Jetten. Tussen hen in de kleindochter van president Roosevelt. beeld AFP, Nicolas Tucat

Een achterkleindochter van Franklin D. Roosevelt overhandigde president Zelensky de prijs voor hem en zijn volk. beeld ANP, Robin van Lonkhuijsen

De Joods-Nederlandse schrijfster Natascha van Weezel (l.) overhandigde de prijs aan Deel de Duif, twee islamitische en twee Joodse jongeren. beeld AFP, Nicolas Tucat

Journalist uit Gaza. beeld AFP, Nicolas Tucat

Isidora Uribe Silva (r.) kreeg de prijs krijgt uit handen van Lucille Werner. beeld ANP, Robin van Lonkhuijsen

Gisèle Pelicot nadat ze de Rooseveltmedaille kreeg omgehangen. beeld AFP, Nicolas Tucat

Staatshoofden in gesprek. beeld ANP, Robin van Lonkhuijsen

Zelensky in gesprek met premier Jetten. beeld ANP, Robin van Lonkhuijsen

Ondertekening van een contract voor de levering van drones aan Oekraïne. beeld ANP, Robin van Lonkhuijsen

Na afloop gaat president Zelensky in het Prinsenlogement in gesprek met koning Willem-Alexander en premier Jetten. Intussen heeft in de Nieuwe Kerk de ”Four Freedoms-Meet-up” plaats. Tijdens deze ontmoeting gaan ruim vierhonderd jongeren in gesprek over vrijheid.

Tijdens een persconferentie met Zelensky vertelt Jetten dat hij na afloop met de president naar de haven van Vlissingen gaat. Daar ligt een mijnenjager die binnenkort aan Oekraïne wordt overgedragen.