CDA-senator Madeleine van Toorenburg zei tijdens het debat over de asielwetten: „We zijn in een foute film beland. Door afwezigheid van een aantal Kamerleden in de Tweede Kamer is het PVV-amendement aangenomen. Als zij gewoon hun werk hadden gedaan, hadden we dit hele gedoe niet gehad.”

Toorenburg doelt op het amendement van PVV’er Marina Vondeling, dat op het nippertje in de Tweede Kamer een meerderheid kreeg bij de behandeling van de asielwetten. Hierin stond dat illegaal verblijf in Nederland strafbaar moest zijn.

Asielminister Bart van den Brink (CDA) heeft zijn partijgenoten in de Eerste Kamer nodig voor een meerderheid om de asielwetten door de Eerste Kamer te krijgen. De asielwet die vorig jaar is ingediend door oud-minister Marjolein Faber (PVV) wil het huidige asielbeleid strenger maken. De instroom moet worden verminderd en de overbelaste asielketen ontlast.

Het CDA lijkt een sleutelrol te hebben in het debat. Ze kunnen mogelijk voor de laatste ontbrekende stemmen zorgen. Van Toorenburg heeft echter nog steeds zorgen over de asielwetten, vooral als het gaat om de strafbaarstelling van illegaliteit. „Dat is nog altijd een graat in onze keel. De minister heeft, om het kerkelijk te zeggen, nog wat zendingswerk te verrichten.”

Van Toorenburg wil dat asielminister en partijgenoot Van den Brink haar zorgen wegneemt en aantoont dat strafbaarstelling alleen geldt in het geval dat mensen hun terugkeer actief frustreren. Daarover zal Van den Brink dinsdag uitsluitsel moeten geven.

Wettekst

Veel senatoren waren bezorgd over de wettekst waarin strafbaarstelling van illegaliteit is geregeld. Boris Dittrich (D66): „Er staat een hele algemene bepaling. Als vervolging alleen bedoeld is voor een specifieke groep, dan moet de wetgever dat ook in de wet zetten.” Anders kan de politie „in het wilde weg” mensen gaan vervolgen, zo zegt Dittrich. Het amendement zou volgens hem moeten worden aangepast. „Maar ook dan zou D66 tegenstemmen.”

Ook voorzien enkele senatoren dat illegalen, zodra ze strafbaar zijn, geen hulp meer zoeken. „Ze doen dan geen aangifte meer, zoeken geen medische zorg. Ze verdwijnen onder de radar”, zei Farah Karimi (GroenLinks-PvdA) bezorgd. Zij plaatste daarom kanttekeningen bij de effectiviteit van het voorstel.

Bang

SGP-senator Peter Schalk herkende de zorgen die leven bij hulpinstanties en kerken. Hij meent echter dat we ongedocumenteerden en hulpinstanties „niet onnodig bang moeten maken. Dit debat is onderdeel van de wetsgeschiedenis. Rechters gebruiken de uitleg van de minister om deze wetten te interpreteren. We moeten de minister daarom om heldere teksten vragen”, aldus Schalk.

Hulpverleners zijn bang dat ze worden gezien als medepleger. Dat is de kern van het probleem, onderbrak Rik Janssen (SP) de SGP-senator. „Erkent de heer Schalk dat ze door de wet worden gezien als medeplegers?” Schalk: „Dat is zo, maar ze hoeven zich niet schuldig te voelen over dat feit; ze zijn niet strafbaar.” SP-senator Janssen acht dit problematisch. „Het brengt mensen in gewetensnood. Er staat in de wet dat zij „deelnemen aan een misdrijf”. Het kabinet ziet hen als misdadigers, zo denken deze hulpverleners.”

Kerngezin

Rond gezinshereniging worden de asielwetten strenger. Zo beperken ze de nareismogelijkheid tot het kerngezin, waardoor ongehuwde partners en meerderjarige kinderen niet langer via een afgeleide asielvergunning kunnen nareizen. Tineke Huizinga-Heringa (CU) vindt dit „moeilijk te begrijpen. Neem een homoseksueel stel. Zij mogen in veel landen niet trouwen. Ze voldoen zo niet aan het kerngezin en worden geconfronteerd met een zwaardere procedure dan heteroseksuele paren.” Ook Van Toorenburg (CDA) stemde hiermee in.

Dinsdag is de minister aan zet. Hij zal de zorgen van vele senatoren weg moeten nemen en zijn eigen CDA ervan moeten overtuigen dat de wettekst waarin illegaliteit strafbaar wordt gesteld alleen betrekking heeft op een afgebakende groep.

Zelfs met de steun van het CDA is minister Van den Brink niet zeker van een meerderheid in de Eerste Kamer. Volgende week dinsdag vindt een hoofdelijke stemming plaats, waarbij iedere senator afzonderlijk zijn stem uitbrengt. Dat vergroot de kans dat enkelen afwijken van de fractielijn.