Eerder was het „politieachtig”, zegt een werkgever. Als er een ongeluk gebeurde op de werkvloer, kwam er een inspecteur van de Arbeidsinspectie onderzoek doen en betrokkenen ondervragen. Waren er regels overtreden, dan volgde er een boete.

Bedrijven leren hier niks van, concludeerde de Arbeidsinspectie, die de ongevallencijfers niet zag dalen. In 2023 kwam ze met een nieuwe werkwijze: na een ongeval komt de inspecteur van de Arbeidsinspectie nog steeds langs om de situatie in kaart te brengen, maar bedrijven krijgen zelf de gelegenheid om uit te zoeken wat er is gebeurd en waarom.

Conclusies en een verbeterplan moeten na vijftien dagen bij de Arbeidsinspectie in de mailbox zitten. Bedrijven die naar eer en geweten rapporteren en verbeteringen doorvoeren, krijgen geen boete als ze in overtreding waren.

Die omslag is heel verstandig, vinden de meeste werkgevers die meededen aan een evaluatie door de Arbeidsinspectie. Want een boete betalen, zoals voorheen, was geen stimulans om iets te veranderen. Die werd gewoon „afgetikt”, zeggen er meerdere. „Geld is het probleem niet.”

Nu moet het management aan de bak. En het personeel denkt veel meer dan voorheen mee over een betere werkwijze. Bijna juichend zijn de veiligheidsmedewerkers binnen bedrijven. Maatregelen waarvoor zij al jaren lobbyen, maar die ze er nooit door kregen, zijn nu uitgevoerd.

Immers, de Arbeidsinspectie wil niet alleen een rapport, maar controleert ook of ernaar gehandeld wordt. Eén veiligheidsmedewerker zegt: „Mijn manager en collega’s zitten nu nog te beven. Ze denken nog steeds: o nee, straks komt de inspectie weer langs.”

Ook slachtoffers en hun collega’s die deelnamen aan de Arbeidsinspectie-evaluatie zijn doorgaans positief. De werkvloer is veiliger geworden, dankzij verbeterde instructies of veiligheid van machines. Werknemers spreken elkaar vaker aan op onveilig werken, merken ze. En het toezicht is strikter.

Relativeringen zijn er ook, van werkgevers en werknemers. Die verscherpte aandacht voor veiligheid ebt onherroepelijk weg, zeggen ze. En als een bedrijf veel met uitzendkrachten werkt, die komen en gaan, is een nieuwe veiligheidscultuur invoeren lastig.

En, verwoordt een werkgever een vaker gehoorde vrees: „Ik denk dat het niet ondenkbaar is dat dingen onder het tapijt worden geveegd.” „Dus je geeft wel iets uit handen”, zegt een ander. Al zeggen de ondervraagden zelf allen te goeder trouw te zijn.

Uit het aantal ongevalsmeldingen is lastig af te leiden of de nieuwe aanpak resultaat oplevert. De Arbeidsinspectie kreeg er vorig jaar 4807, 12 procent meer dan in 2024. Die toename duidt ze positief: haar campagne tegen het niet-melden van ongevallen werpt vruchten af.