De Italiaanse premier Giorgia Meloni is een ingelast bezoek begonnen aan Saudi-Arabië en andere Arabische staten aan de Perzische Golf. Bronnen in de Italiaanse regering hebben gezegd dat ze vrijdag in Jeddah haar reis begon. Die staat in het teken van de „nationale energiezekerheid”.

Ze reist daarna naar Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten. Meloni is de eerste regeringsleider van een Europees land die de regio aandoet sinds Israël en de VS weer zijn begonnen Iran aan te vallen.

Iran bestookt daarom Amerikaanse bases en steunpunten in de Arabische wereld. Het land staat ook geen scheepvaart meer toe door de Straat van Hormuz zonder dat Iran daar toestemming voor heeft gegeven. Er zou ook tolgeld betaald moeten worden. De straat is volgens Iran open voor schepen die geen band hebben met agressors.

Het is niet duidelijk welke maatstaven Iran hanteert. Een schip van de Franse scheepvaartmaatschappij CMA CGM dat onder Maltese vlag vaart, is doorgelaten.

Israël heeft de productie bij het enorme Leviathan-gasveld voor de Israëlische kust weer hervat. De productie werd aan het begin van de oorlog met Iran stilgelegd uit veiligheidsoverwegingen. Dat gasveld is belangrijk voor de export van Israëlisch gas naar Egypte en Jordanië.

Volgens het Israëlische ministerie van Energie is gekeken naar de veiligheidssituatie en is daarop besloten de productie bij Leviathan in de Middellandse Zee te hervatten. Het Israëlische offshore gasveld Karish ligt nog wel stil. Het Tamar-gasveld in de wateren van Israël bleef in productie sinds het begin van de oorlog op 28 februari.

Leviathan wordt beheerd door het Amerikaanse olie- en gasconcern Chevron, dat ook mede-eigenaar is. Veel gas uit dat veld gaat naar Egypte en Jordanië. Door het stilleggen van de Israëlische gasexport stegen de brandstofprijzen in Egypte erg hard en voerde het land energiebesparingsmaatregelen in.

Amerikaanse functionarissen bevestigen dat een Amerikaans gevechtsvliegtuig is neergehaald in Iran, meldt The New York Times. De VS proberen de bemanning op te sporen en te redden voordat Iran ze te pakken krijgt, zeggen ingewijden tegen de krant.

Eerder zei Iran een Amerikaanse F-35 te hebben neergehaald, maar op beelden lijkt het eerder te gaan om een F-15. Of de vermoedelijk tweekoppige bemanning het heeft overleefd, is onduidelijk. Op beelden van brokstukken die circuleren, is ook een waarschijnlijk gebruikte schietstoel te zien.

Iraanse en internationale media melden dat een zoekactie gaande is en westerse vliegtuigen het gebied in zuidwestelijk Iran zouden afspeuren. De Iraanse autoriteiten hebben een beloning uitgeloofd voor de opsporing van de crew, meldt de Iraanse televisie. De F-15 die lijkt te zijn neergestort, heeft in principe een piloot aan boord en een collega die de wapensystemen van het toestel bedien

In Iran wordt gezocht naar de bemanning van een waarschijnlijk neergestort Amerikaans gevechtsvliegtuig. De Iraanse autoriteiten hebben een beloning uitgeloofd voor de opsporing van de vermoedelijk tweekoppige crew, meldt de Iraanse televisie.

Iran beweert een F-35-gevechtsvliegtuig uit de lucht te hebben geschoten, maar die claim is van Amerikaanse zijde niet bevestigd. Deskundigen denken, afgaand op beelden van brokstukken die de ronde doen, eerder aan een F-15. Op die beelden is ook een vermoedelijk gebruikte schietstoel te zien.

Iraanse en internationale media melden dat een zoekactie gaande is. Onder meer westerse vliegtuigen zouden het gebied afspeuren naar de inzittenden. De F-15 die lijkt te zijn neergestort heeft in principe een piloot aan boord en een collega die de wapensystemen van het toestel bedient.

De Amerikaanse president Donald Trump stelt dat zijn land „met iets meer tijd makkelijk de Straat van Hormuz kan heropenen.” Door een Iraanse blokkade varen nauwelijks nog schepen door de zeestraat, die van groot belang is voor de internationale handel.

„Met iets meer tijd kunnen we gemakkelijk de Straat van Hormuz openen, de olie pakken en een fortuin verdienen”, aldus Trump op Truth Social. Hij legt niet uit hoe de Verenigde Staten de Iraanse controle over de zeestraat zullen beëindigen en over welke olie hij het heeft.

Iran kondigde begin maart, kort na het uitbreken van de oorlog met de Verenigde Staten en Israël, een blokkade aan van de Straat van Hormuz. Inmiddels worden er wel weer schepen doorgelaten, maar het betreft een zeer beperkt aantal.

Een opslagplaats met daarin hulpgoederen en hulpvoertuigen is geraakt door een droneaanval, meldt het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC). Donderdag zei die organisatie nog zich zorgen te maken om de verslechterde humanitaire situatie in Iran.

Bij de aanval in de zuidelijke provincie Bushehr werden vrijdagochtend twee containers, twee bussen en een niet genoemd aantal hulpvoertuigen vernietigd. De Iraanse Rode Halve Maan is de enige hulporganisatie die op dit moment actief is in Iran, met zo’n 100.000 vrijwilligers. Sinds het begin van de oorlog kwamen drie van hen om het leven en raakten zeventien hulpverleners gewond.

Het Rode Kruis zegt zich zorgen te maken om de situatie in Iran, omdat er veel schade is aan civiele infrastructuur, waaronder ook zorginstellingen. Onder het internationaal oorlogsrecht is het verboden dit soort locaties aan te vallen.

Iran claimt een Amerikaans gevechtsvliegtuig boven zijn grondgebied te hebben neergehaald. De bewering is van Amerikaanse zijde nog niet bevestigd, maar volgens de Amerikaanse nieuwssite Axios is er een zoekactie gaande naar twee bemanningsleden. Mogelijk gaat het niet om een F-35, zoals Iran stelde, maar om een F-15.

Beelden van brokstukken die de ronde doen, lijken volgens deskundigen van een F-15-jager die de Amerikanen in de Iranoorlog ook hebben ingezet. Een F-15 heeft twee inzittenden.

„Wegens de volledige vernietiging van het vliegtuig is er geen informatie over het lot van de piloot”, laat de Iraanse Revolutionaire Garde weten in een verklaring. Volgens de IRG zou het onwaarschijnlijk zijn dat die het heeft overleefd. Het Iraanse persbureau Tasnim bericht echter dat een piloot zijn schietstoel zou hebben gebruikt en zou zijn gevangengenomen.

Wordt het een vloot sturen of onderhandelen met Iran? De Hormuzcoalitie kwam donderdag bijeen om een oplossing voor de geblokkeerde zeestraat te bespreken.

Lees ook

Vloot sturen of deal sluiten met Iran? Hormuzcoalitie spreekt over heropenen geblokkeerde zeestraat

Luchtvaartmaatschappijen dreigen over zes weken vluchten te moeten gaan annuleren als de Straat van Hormuz afgesloten blijft. Het tekort aan kerosine zal dan ook de vanuit Nederland actieve maatschappijen raken, waarschuwt branchevereniging BARIN. Vooral intercontinentale vluchten zullen dan worden geschrapt om brandstof te besparen, verwacht voorzitter Marnix Fruitema.

Van een kerosinetekort is volgens BARIN, Schiphol en KLM voorlopig nog geen sprake in Nederland. Maar als Iran de Straat van Hormuz ook de komende weken nog zo goed als gesloten houdt, verwacht Fruitema dat er wel besparingsmaatregelen nodig zijn.

Zuidoost-Aziatische landen zijn voor hun kerosine veel afhankelijker van het Midden-Oosten, waardoor daar eerder een tekort dreigt. „Zeker naar die bestemmingen zullen dan minder vluchten gaan vanuit Europa. En verder zullen maatschappijen eerder vluchten van elf tot dertien uur schrappen en meer binnen Europa blijven vliegen”, denkt Fruitema.

KLM zei donderdag dat er „op dit moment geen sprake is van een direct brandstoftekort en ons vluchtschema dus ongewijzigd blijft”. Vorige maand liet topman Ben Smith van Air France-KLM wel al weten bezig te zijn met voorbereidingen op brandstoftekorten in met name Azië. Ryanair-topman Michael O’Leary waarschuwde deze week voor verstoringen bij de leveringen van vliegtuigbrandstof aan Europa vanaf mei.

Reisorganisaties Sunweb, Corendon en Prijsvrij Vakanties treffen vooralsnog geen voorbereidingen of voorzorgsmaatregelen vanwege de kerosineschaarste. Volgens branchevereniging ANVR zijn de zorgen ook niet groter dan in andere sectoren. „Reisorganisaties zijn vooral heel druk met mensen omboeken”, zegt directeur Frank Radstake.

De schepen met kerosine die nog voor het uitbreken van de oorlog zijn vertrokken, zijn inmiddels aangekomen in Azië. Daardoor dreigt de aanvoer nu op te drogen en nemen de zorgen over een tekort aan kerosine toe, ziet ING-econoom Rico Luman. Vietnam schaalde het aantal vluchten al af.

Aziatische landen kopen voorraden kerosine op uit Europa om aan voldoende brandstof te komen, stelt Luman. Europese luchthavens merken hier mogelijk ook de gevolgen van. „Vooral kleinere luchthavens dieper in Europa en in het Verenigd Koninkrijk”, denkt de econoom. Ook zij zullen op zoek moeten naar alternatieven om aan vliegtuigbrandstof te komen. Voor Schiphol voorziet Luman voorlopig weinig problemen.

De oorlog in het Midden-Oosten stuwt ook de wereldwijde voedselprijzen. Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) stegen deze in maart voor de tweede maand op rij, gedreven door met name hogere energieprijzen.

De FAO-voedselprijsindex, die als wereldwijde graadmeter voor de voedselprijzen geldt, liep met 2,4 procent op. Tot begin dit jaar wees de score juist op prijsdaling. In februari was vervolgens sprake van de eerste toename in vijf maanden.

Binnen de index steeg de categorie plantaardige oliën het scherpst, met 5,1 procent ten opzichte van februari. Dat komt omdat palmolieprijzen hun hoogste punt bereikten sinds medio 2022. Volgens de FAO was dat ook een gevolg van de stijgende olieprijzen.

Toch valt de algehele prijstoename mee, stelt FAO-hoofdeconoom Maximo Torero in een verklaring. „De prijsstijgingen sinds het conflict begon zijn bescheiden geweest.” Volgens hem heeft „ruim voldoende” aanbod van granen een ergere prijstoename voorkomen.

Hoewel de index ruwe grondstofkosten volgt in plaats van consumentenprijzen, is een toename van de prijzen in bijvoorbeeld de supermarkt niet uit te sluiten. Niet alleen de energieprijzen zijn gestegen; bijvoorbeeld ook kunstmest is duurder geworden. Dit kan doorwerken in de prijzen van tal van producten.

Torero waarschuwt dat als het conflict langer dan veertig dagen duurt en de hoge kunstmestprijzen aanhouden, „boeren zullen moeten kiezen: hetzelfde verbouwen met minder middelen, minder planten, of overstappen op gewassen die minder intensieve bemesting vereisen”. „Die keuzes zullen toekomstige oogsten raken en onze voedselvoorziening en grondstofprijzen vormgeven voor de rest van dit jaar en het hele volgende jaar.”

De Nederlandse gasvoorraden worden „voorzichtig” weer aangevuld. Dat laat Gasunie vrijdagochtend weten. Donderdag vond de eerste vulling plaats. Door een koude winter was de gasvoorraad tot het laagste niveau in zeker tien jaar gezakt. Vanaf april mogen energiebedrijven de gasopslagen weer vullen voor de komende winter. De vraag was of dat ging gebeuren vanwege de hoge gasprijs als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten.

Diesel is vrijdag fors in prijs gestegen aan de Nederlandse pomp door de aanhoudende Iranoorlog. Volgens consumentencollectief UnitedConsumers is de adviesprijs voor een liter diesel bij de grote oliemaatschappijen met meer dan 10 eurocent omhooggegaan.

Gemiddeld staat de landelijke adviesprijs voor diesel nu op 2,793 euro per liter. Donderdag was dit nog 2,688 euro per liter. Shell en BP hebben hun adviesprijs zelfs met 12 eurocent omhooggegooid.

De toename van de dieselprijs is veel sterker dan bij benzine. De adviesprijs voor Euro95 is vrijdag gemiddeld ruim 2 eurocent toegenomen tot 2,595 euro per liter. Zowel bij diesel als benzine gaat het om de hoogste prijzen ooit.

De oorlog in het Midden-Oosten zorgt inmiddels al weken voor hoge brandstofprijzen. De forse toename van de dieselprijs aan de pomp van vrijdag volgt op een sprong van de prijzen op de Europese dieselmarkt. Donderdag werd een vat diesel daar verhandeld voor meer dan 200 dollar per vat. Dat was voor het eerst sinds 2022.

De Amerikaanse president Donald Trump zegt dat zijn leger „nog niet eens begonnen is met het vernietigen van wat er nog over is in Iran”. „Eerst de bruggen, daarna de elektriciteitscentrales!”, aldus de president op Truth Social.
Trump meent dat „de leiders van het nieuwe regime weten wat er moet gebeuren, en dat moet SNEL gebeuren!”

Eerder op donderdag schreef de Amerikaanse president al dat zijn land de hoogste brug in Iran had opgeblazen. Trump deelde daarbij beelden van de desbetreffende B1-brug, die deels in elkaar stortte. Daarbij zouden volgens Iraanse media acht doden en 95 gewonden zijn gevallen.

Israëlische luchtverdedigingssystemen zijn in actie gekomen om vanuit Iran afgevuurde raketten neer te halen. Dat meldt het Israëlische leger vrijdag.

Het leger zei in een verklaring dat het „raketten had geïdentificeerd die vanuit Iran op het grondgebied van de staat Israël waren afgevuurd” en voegde eraan toe dat „verdedigingssystemen in werking zijn gesteld om de dreiging te onderscheppen”.

Volgens Iraanse media heeft de Iraanse Revolutionaire Garde bevestigd dat ze „langeafstandsraketten” heeft afgevuurd in de richting van Tel Aviv en de badplaats Eilat.

Er zijn geen meldingen van slachtoffers of schade. Het is niet bekend om hoeveel raketten het zou gaan.

De Amerikaanse aanvallen op Iran komen mogelijk neer op oorlogsmisdaden. Dat schrijven meer dan honderd deskundigen op het gebied van internationaal recht in de Verenigde Staten in een donderdag gepubliceerde open brief.

Medewerkers van onder meer Harvard, Yale, Stanford en de University of California stellen dat „het optreden van Amerikaanse troepen en uitspraken van hoge Amerikaanse functionarissen ernstige bezorgdheid wekken over schendingen van het internationaal recht inzake de mensenrechten en het internationaal humanitair recht, waaronder mogelijke oorlogsmisdaden.”

In de brief wijzen zij onder meer op een opmerking van de Amerikaanse president Donald Trump waarin hij zei dat de Verenigde Staten „gewoon voor de lol” aanvallen op Iran zouden kunnen uitvoeren.

De deskundigen schrijven dat ze „ernstig bezorgd waren over aanvallen op scholen, gezondheidsinstellingen en woningen”, verwijzend naar een aanval op een school in Iran op de eerste dag van de oorlog.

De stafchef van het Amerikaanse leger Randy George treedt met onmiddellijke ingang af. Dat meldt een woordvoerder van het Pentagon donderdag op X.

Een officiële verklaring voor zijn plotselinge vertrek is niet bekend. Randy George zou door de minister van Defensie Pete Hegseth zijn gevraagd om af te treden en met pensioen te gaan, zo hebben bronnen die op de hoogte zijn van de zaak aan CBS News gemeld.

Volgens een van de bronnen wil Hegseth iemand in die functie die de visie van de Amerikaanse president Donald Trump en Hegseth voor het leger ten uitvoer zal brengen.

Twee Amerikaanse defensiefunctionarissen en een andere bron hebben Reuters echter verteld dat George ontslagen zou zijn.

De hoogste Amerikaanse generaal zou naar verwachting tot het najaar van 2027 zijn functie bekleden, waarmee hij de gebruikelijke ambtstermijn van vier jaar zou volmaken.

Welkom in dit nieuwe liveblog van vrijdag 3 april.

Lees het liveblog van gisteren hierterug.