De vrouw van een metselaar maakt zich zorgen over haar man. Heel veel jaren ging hij fluitend naar zijn werk. Hij was zelden ziek en als hij af en toe door een griepje werd geveld, popelde hij al na een paar dagen om weer aan de slag te gaan.

De laatste tijd is het echter anders. De echtgenoot klaagt voortdurend over rugpijn en lijkt zijn werklust te hebben verloren. Steeds vaker zegt hij dat hij verlangt naar zijn pensioen.

De bouwvakker uit dit fictieve voorbeeld is niet de enige die werken op een gevorderde leeftijd zwaar vindt. Arbo Unie, de grootste arbodienst van Nederland, deed onderzoek naar het ziekteverzuim van oudere werknemers. Zeker nu mensen steeds later met pensioen gaan, is het volgens de organisatie van groot belang om op deze groep werkenden te letten.

Donderdag kwam de arbodienst met cijfers. De levensverwachting in ons land stijgt, maar het aantal jaren dat mensen gezond kunnen blijven werken, blijkt veel minder toe te nemen. Inmiddels gaat het bij langdurig verzuim op de werkvloer in minstens een op de drie gevallen om een werknemer van boven de 54 jaar. En door de stijgende pensioenleeftijd neemt dat percentage toe.

Arbeidsongeschikt

Volgens Arbo Unie vertellen de uitkomsten van het onderzoek een duidelijk verhaal. De regering wil dat ouderen langer doorwerken, maar voor veel mensen valt dat niet mee. Niet alleen het ziekteverzuim vormt een probleem, ook is er een hoge uitstroom van 55-plussers naar de WIA. Oudere werknemers vallen uit en raken arbeidsongeschikt.

Deze conclusies sluiten aan bij een waarschuwing van het UWV. Die organisatie liet recent weten dat een snellere stijging van de AOW-leeftijd kan leiden tot meer arbeidsongeschikte zestigplussers. Mensen die twee jaar niet meer in staat zijn om te werken, kunnen via het UWV een WIA-uitkering aanvragen. Van alle werkenden is het percentage dat daarvan gebruikmaakt, het hoogst bij de 55-plussers. Deze mensen keren over het algemeen ook niet terug in het arbeidsproces.

Arbo Unie ziet dat mensen uitvallen doordat hun werk fysiek te zwaar wordt, zoals in het geval van de metselaar uit het voorbeeld. In veel gevallen worden de problemen echter veroorzaakt door psychische klachten. Vaak hebben die te maken met stress. De vele veranderingen op de werkvloer, onder meer veroorzaakt door automatisering en AI, zorgen zeker bij ouderen regelmatig voor het gevoel dat ze de ontwikkelingen niet kunnen bijbenen.

Volgens Joke Boonstra, voorzitter van de raad van bestuur van Arbo Unie, dient er iets te gebeuren. „Als Nederland wil dat mensen langer doorwerken, moeten we er ook voor zorgen dat ze dat gezond kunnen blijven doen. Een hogere AOW-leeftijd kan, maar alleen als organisaties veel sterker inzetten op het voorkomen van verzuim en op gezond werken.”

In gesprek

Jan Schreuders, coördinator arbeidsvoorwaardenbeleid van de RMU, herkent de door Arbo Unie gesignaleerde problemen. „Er zijn werknemers die aftellen tot hun pensioen. Grote veranderingen hoeven voor hen niet meer en nieuwe projecten laten ze aan zich voorbijgaan.” Volgens hem komt dat niet omdat ouderen zich niet meer willen inzetten, maar omdat de rek er soms uit is. „De werkgever zou daarom met de betrokkene in gesprek moeten gaan.”

Communicatie is volgens hem de sleutel, ook als het gaat om verzuim. „Mentale problemen moeten niet worden gezien als iets wat alleen de werknemer aangaat, maar als signalen van structurele knelpunten in organisaties. Veel werkenden hebben te maken met burn-outverschijnselen. Daarom zijn gesprekken over onder meer de werkdruk broodnodig.”

De RMU presenteerde op 23 maart haar jaarlijkse Arbeidsvoorwaardennota, waarin onder meer aandacht wordt geschonken aan arbeidsongeschiktheid en de mentale gezondheid van oudere werknemers.

Als het gaat om de WIA vindt de organisatie een hervorming noodzakelijk. Schreuders: „De wachttijden voor de WIA-beoordelingen lopen op. Als er niets verandert, stijgt het aantal wachtenden tot 200.000 in 2030. Ook is het stelsel complex en pakt het oneerlijk uit voor mensen met een laag inkomen.”