Nederlandse klasgenoten van de Oekraïense Oleksandr Stepanov (17) schrijven zich in voor vervolgstudies, terwijl doorstuderen voor de havoleerling zelf geen optie is. Waar Nederlandse jongeren per studiejaar zo’n 2600 euro collegegeld moeten neertellen, geldt voor Oekraïense vluchtelingen een veel hoger bedrag van zo’n 10.000 euro; het zogeheten instellingsgeld. De hoogte van dat bedrag wordt bepaald door hogescholen en universiteiten en is bedoeld voor studenten die niet in aanmerking komen voor wettelijk collegegeld, zoals de Oekraïense Oleksandr.

Oekraïners die in Nederland verblijven, vallen onder de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming, legt Monique van der Zijde, woordvoerder van Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF, uit. Door die richtlijn kunnen jongeren uit deze groep wel naar het hoger onderwijs, maar alleen als zij het veel hogere instellingscollegegeld betalen. Dat komt doordat Oekraïne geen onderdeel is van de zogeheten Europese Economische Ruimte.

UAF kan, in samenwerking met 21 onderwijsinstellingen, 450 Oekraïners laten studeren tegen het wettelijk collegegeld. Voor het aankomende collegejaar zijn deze plekken echter al vergeven, vertelt Van der Zijde.

Gedwongen tussenjaar

De rest van de jongeren valt hierdoor „tussen wal en schip”, omdat ze het instellingsgeld niet kunnen betalen. „Als er geen oorlog was, kon ik gewoon in Oekraïne studeren”, verzucht Oleksandr. „Door die oorlog zit ik hier en kan ik niet doorstuderen.” Sinds 2022 woont hij in Nederland en gaat hij naar de middelbare school. „Ik wilde hierna biologie en medisch laboratoriumonderzoek studeren aan de Hogeschool Leiden, maar vanwege het geld gaat dat niet door.”

Daarom neemt hij een gedwongen tussenjaar. Maar dat voelt voor de scholier als stilstand. „Ik kan me een jaar niet ontwikkelen, puur omdat ik geen geld heb.”

Van der Zijde verwacht dat vanaf collegejaar 2027-2028 studeren in het hoger onderwijs wél betaalbaar wordt voor Oleksandr. De Europese richtlijn voor Oekraïense vluchtelingen geldt namelijk tot maart 2027. De verwachting is dat deze groep daarna een verblijfsvergunning voor drie jaar krijgt. Hierdoor zouden studenten naar verwachting recht krijgen op wettelijk collegegeld bij een hbo- of universitaire studie. Het nieuwe kabinet moet voor maart 2027 beslissen of dit daadwerkelijk gebeurt.

Voor het mbo geldt overigens een andere regeling. Daar wordt lesgeld kwijtgescholden als een Oekraïense mbo-student aantoont de studie niet te kunnen betalen. Ondanks het financiële voordeel is het mbo geen optie voor Oleksandr. „Die studies sluiten niet aan op mijn interesses.”

Studiebeurs

GroenLinks-PvdA pleit daarom voor toegankelijk vervolgonderwijs voor vluchtelingen op wie de richtlijn van toepassing is. Dit wil de partij doen door het UAF een eenmalige verhoogde subsidie te geven. De organisatie kan hiermee de overige jongeren een studiebeurs aanbieden, aldus de partij.

Met tachtig Oekraïense jongeren ging Oleksandr dinsdag naar Den Haag om politici te overtuigen voor het voorstel te stemmen. „We hadden op een Oekraïense vlag onze naam en studiekeuze geschreven. Deze hebben we aan Kamerleden overhandigd om te laten zien dat we aan onze toekomst willen werken.”

Ondanks de moeite van de jongeren, stemde de kamer tegen het voorstel. „Enorm teleurstellend”, aldus Van der Zijde. „Voor de jongeren voelt het als een tegenslag. Voor henzelf en voor de wederopbouw van Oekraïne.”

Ook Oleksandr is teleurgesteld. „Ik wil graag studeren, maar vanwege geld kan het niet. Dat voelt oneerlijk.” Wat de scholier volgend jaar gaat doen weet hij nog niet. „Misschien dat ik maar doorstroom naar het vwo.”