Die aanbeveling doet de Commissie Toekomst Joods Amsterdam in een rapport dat dinsdag is gepresenteerd. Het fonds wordt gevuld met de 25 miljoen euro die het stadsbestuur beschikbaar stelde toen burgemeester Halsema in april vorig jaar excuses aanbood voor de rol van de gemeente Amsterdam tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. In haar toespraak in de Hollandsche Schouwburg tijdens Jom Hasjoa, de jaarlijkse herdenking van de Holocaust, erkende zij dat de gemeente haar Joodse inwoners „gruwelijk in de steek heeft gelaten”.

Volgens de burgemeester moet het geld gaan naar „de culturele, maatschappelijke, intellectuele en levensbeschouwelijke tradities die al eeuwenlang deel uitmaken van de ziel van onze stad”. In het rapport ”Nesjomme in Mokum” noemt de commissie kennisoverdracht essentieel voor het behoud van Joods cultureel erfgoed, maar ook voor het versterken van de verbinding tussen verschillende Joodse gemeenschappen en de Amsterdamse samenleving. Daarom moet worden geïnvesteerd in educatieve programma’s, intergenerationele projecten en workshops die bijdragen aan bewustwording en wederzijds begrip.

Volgens de commissie vormen uitingen van Joodse cultuur eveneens een krachtige manier om verbindingen, intern en extern, te versterken. Daarom moet er geld naar culturele evenementen als festivals en tentoonstellingen die de diversiteit en de rijkdom van Joods leven zichtbaar maken en vieren. Ook monumenten, koosjere winkels en eetgelegenheden dragen daaraan bij. Zichtbaarheid kan overigens op gespannen voet staan met veiligheid, zei commissievoorzitter Jet Bussemaker.

Volgens haar kwam uit de gevoerde gesprekken een duidelijke wens naar voren: „Beschouw Joods Amsterdam niet alleen als plek van herinnering, maar ook als levendig, toekomstgericht deel van de stad. Focus op de lichtheid in het advies. Positief en vreugdevol, meerstemmig en verbonden met elkaar en met de stad.”

Beetje eenzaam

Volgens commissielid Boaz Cahn gaat het vaak over oorlog, verdriet en onveiligheid. „Daardoor kan het in Amsterdam best een beetje eenzaam zijn om Joods en jong te zijn.”

Veel jongeren hebben volgens het rapport behoefte aan een ontmoetingsplek waar ze zonder politieke of religieuze druk hun Joodse identiteit kunnen verkennen en beleven. Zij moeten beter bij bestaande initiatieven worden betrokken, want die zijn voor hen vaak te onbekend.

„Joods leven kan niet alleen bestaan bij de gratie van bescherming, maar heeft juist ruimte nodig”, zei burgemeester Halsema. Ze noemde het „een diep gevoeld verlangen van veel Joden om niet meer gereduceerd te worden tot een Holocaustoverlevende van de eerste, tweede of derde generatie”, maar gezien te worden als „individu die staat in de lange tradities die __ Nesjomme (de Joodse ziel, LV) zo mooi laat zien”. Het rapport is volgens de burgemeester „een grote stap in onze gezamenlijke inspanning om ervoor te zorgen dat Joods leven in Amsterdam niet alleen wordt herdacht, maar wordt geleefd. Veelvormig, zichtbaar en hoopvol. En onlosmakelijk verbonden met deze stad, ons Mokum.”

Halsema noemde het antisemitisme dat maatregelen urgent maakt: „Amsterdamse Joden die verantwoordelijk worden gehouden voor wat er in het Midden-Oosten gebeurt. Intimidatie op straat en online. En natuurlijk de brandstichting bij een synagoge in Rotterdam en de explosie hier in onze stad, bij het Cheider, met als enige doel angst te zaaien. Dit alles grijpt ons allemaal zo naar de keel, juist omdat wij, al meer dan tachtig jaar, weten wat de uiterste consequentie van dit soort haat kan zijn.”