De schok was groot toen president Nawrocki eerder deze maand zijn veto uitsprak over een wet die het Poolse leger 44 miljard euro uit Brussel kon opleveren. Michal Szczerba van de conservatief-liberale regeringspartij van premier Donald Tusk sprak van „verraad. Mocht het tot een aanval op Polen komen, dan is de president persoonlijk verantwoordelijk voor gaten in de verdediging die door het gebrek aan Europees geld niet zijn gevuld.”

Op het eerste gezicht is het veto inderdaad absurd. Enkele voorbeelden: Polen weigert geld waar Polen zelf om vroeg. Sinds de escalatie van de Russische agressie in Oekraïne, heeft Polen zijn defensie-uitgaven opgevoerd tot ruim boven de 4 procent van het bruto binnenlands product. Dat geld heeft Polen niet en dus maakt het land forse schulden. De regering-Tusk lobbyde succesvol in Brussel om andere landen zover te krijgen een deel van de last te dragen. Niet onlogisch, want een Russische tank moet eerst in Warschau parkeren, voordat hij verder rolt naar Berlijn of Amsterdam.

Van de 150 miljard euro uit het Europese defensiefonds SAFE (Security Action For Europe) zou 44 miljard naar Polen gaan. Maar daar heeft president Nawrocki nu dus een stokje voor gestoken. De regering-Tusk probeert met een plan B te redden wat er te redden valt, maar miljarden euro’s zijn definitief verloren.

Polen leent liever duur dan voordelig

Polen leent liever duur dan voordelig. De kredietwaardigheid van de EU is veel hoger dan die van Polen. Brussel leent voordelig geld voor SAFE en schuift dat door naar lidstaten tegen ongeveer 3 procent rente. Voor Polen is dat dus goedkoop geld. Ter vergelijking: de vorige, nationalistische regering leende tegen 6 procent rente miljarden in Zuid-Korea om Zuid-Koreaanse wapens te kopen. Niettemin roepen diezelfde nationalisten –nu in de oppositie– samen met president Nawrocki dat SAFE veel te duur is en toekomstige generaties belast.

Volgens president Nawrocki ligt gratis geld voor het opscheppen in de Poolse centrale bank. „Het Poolse SAFE 0 procent”, noemt Nawrocki dat. „Dat betekent 0 procent afhankelijkheid en 100 procent soevereiniteit.” Zijn politieke bondgenoot, de nationalistische politicus Adam Chlapinski, president-directeur van de centrale bank, beloofde dat geld wel even te regelen. Een truc met het verkopen en terugkopen van een deel van de goudreserves zou ineens een miljardenwinst op de balans opleveren.

Polen financiert liever de buitenlandse dan de eigen defensie-industrie. De vorige, nationalistische regering kocht voor miljarden wapentuig in de Verenigde Staten en Zuid-Korea zonder dat daar investeringen in de Poolse wapenindustrie tegenover stonden. De Europese lening beoogt precies het omgekeerde. Minstens 80 procent van de 44 miljard uit SAFE zou worden geïnvesteerd in de Poolse wapenindustrie. Maar volgens Nawrocki moet Polen „doorgaan met de modernste wapens kopen bij onze betrouwbare bondgenoten” – lees de VS.

Terwijl Donald Trump een met goud omlijst portret van Poetin in het Witte Huis laat ophangen, dringen Nawrocki en de nationalisten erop aan dat Polen geen Europese maar Amerikaanse wapens koopt. Ook als die er niet meer zijn. Met elk projectiel dat de VS in de Perzische Golf afschieten, worden de wachtlijsten voor Amerikaanse wapens langer.

Nu Duitsland honderden miljarden euro’s investeert in defensie om Europa te verdedigen tegen mogelijke Russische agressie, liggen de belangen van Warschau en Berlijn op één lijn. Niettemin blijven Nawrocki en andere Poolse nationalisten Duitsland afschilderen als het grootste gevaar voor het vaderland. SAFE zal Polen „onder de Duitse laars” doen belanden. „Der SAFE für Deutschland kaputt” jubelde de nationalistische tv-zender Republika nadat Nawrocki zijn veto had uitgesproken.

Het klinkt allemaal absurd, maar er schuilt een ijzeren logica achter: president Nawrocki werpt zichzelf op als leider van een steeds radicaler nationalisme, geïnspireerd op de Amerikaanse MAGA-beweging. EU-geld is in deze logica een bedreiging voor Polen, omdat de EU een bedreiging voor Polen is. „Politiek gaat het erom alle banden met de EU te vermijden”, aldus Marek Belka, voormalig premier en voormalig president-directeur van de centrale bank. „Nawrocki verdedigt de belangen van Amerika en zijn vriendschap met Donald Trump.”

In januari noemde president Nawrocki de EU een „uitdovende ster”. Zijn veto is daar een logisch vervolg op. Het tijdschrift Kultura Liberalna concludeerde: „Het is tijd om er niet langer omheen te draaien: rechts is op weg naar een ”polexit” – Polen uit de EU.”