Anti-azc-partijen doen het goed

In diverse gemeenten werden partijen die zich verzetten tegen de komst van asielzoekerscentra (azc’s) de grootste, of wonnen fors. De Spreidingswet, die asielzoekers gelijkmatiger moet verdelen over het land, leidde in veel plaatsen tot felle protesten, onder meer aangevoerd door PVV en Forum voor Democratie.

De FVD deed in 104 gemeenten mee en kreeg landelijk gezien zo’n 4 procent van de stemmen achter zich. In Velsen groeide de partij van twee naar acht zetels en is daar nu de grootste. Ook in Epe is de partij van Lidewij de Vos en Thierry Baudet de grootste. Op de Biblebelt won de FVD zetels in de raden van Staphorst en Rijssen.

In Venlo won een partij die tegen azc’s is, drie zetels. In Terneuzen verdubbelde de PVV en die partij is daar nu de grootste. De gemeente ruziede over de komst van een azc.

Deze uitslagen passen in een trend dat kiezers de verkiezingen gebruiken om hun onvrede te uiten over een onderdeel van het beleid. Burgers zien de verkiezingen vaker als een soort referendum over een actueel thema.

Opmars lokale partijen zet gestaag door

De opmars van de lokale partijen zet gestaag door, maar niet meer zo spectaculair als in eerdere decennia. Ze kregen samen ruim 35 procent van het aantal stemmen. In 2022 en 2018 lag dat rond een derde van het aantal stemmen. Daarvoor groeide het aandeel van de lokale partijen spectaculair. In 1990 stemde net geen 13 procent van de kiezers op een lokale partij. Rond de eeuwwisseling groeide dat uit tot een kwart. Lokale partijen blijven samen de winnaar van deze gemeenteraadsverkiezingen.

Dat geldt zeker voor Den Haag. Hart voor Den Haag, de partij van oud-wethouder Richard de Mos, krijgt 16 van de 45 raadszetels in handen. De Mos was in 2018 en 2019 wethouder. Daar kwam een eind aan toen hij werd verdacht van corruptie. Daarvan werd De Mos vrijgesproken, maar hij kreeg geen plek meer in het college.

De kiezers voelen meer betrokkenheid bij lokale partijen, omdat die beter weten wat er speelt, blijkt uit onderzoek.

De conclusie ligt voor de hand dat in 2026 ook christelijke kiezers makkelijker van de ene naar de andere partij hoppen

Gemengd beeld bij christelijke partijen

De trends bij CDA, SGP en ChristenUnie lopen nogal uiteen. De ChristenUnie moet opnieuw flinke verliezen incasseren en de SGP won op veel plaatsen. Het CDA bleef over het geheel gezien redelijk stabiel. De conclusie ligt voor de hand dat anno 2026 ook christelijke kiezers gemakkelijker van de ene naar de andere (christelijke) partij hoppen. Forum voor Democratie trekt onder conservatieve christelijke burgers in de Biblebelt ook kiezers naar zich toe. Ook voor orthodoxe en Bijbelgetrouwe christenen geldt kennelijk dat partijbinding minder sterk is dan in het verleden.

Links moet inleveren

Van alle landelijke partijen lijkt GL-PvdA als grootste uit de bus te komen, maar de partijen haalden samen minder zetels dan in 2022. De SP verloor ook flink. Linkse partijen verliezen de laatste decennia meer terrein. Veel traditionele kiezers uit hun achterban kiezen voor populistische partijen.

Opkomst hoger dan gedacht

De opkomst bij de verkiezingen was hoger dan verwacht, namelijk ruim 54 procent. In 2022 ging bijna 51 procent stemmen. De hogere opkomst heeft persoonlijke gevolgen voor de Rotterdamse burgemeester Carola Schouten en premier Jetten. Zij beloofden te gaan abseilen vanaf de Euromast als de opkomst hoger zou zijn dan vier jaar geleden.