Donald Trump hoopt dat de oorlog met Iran uiteindelijk zal leiden tot een machtswisseling in de Islamitische Republiek. Dat zou zeker een wenselijke uitkomst zijn, maar de Amerikaanse president neemt daarmee wel een flinke gok.

Dat het Iraanse regime de afgelopen decennia onder de eigen bevolking een waar schrikbewind heeft gevoerd, hoeft nauwelijks betoog. De machthebbers –met wijlen ayatollah Ali Khamenei voorop– creërden een maatschappij waarin angst en onderdrukking hoogtij vierden. Protesten werden met keiharde hand neergeslagen. Begin dit jaar vielen nog duizenden doden toen de autoriteiten demonstraties bloedig smoorden.

Regionaal gezien is de reputatie van Iran minstens zo dubieus als in eigen land. Teheran was –en is– uit op de vernietiging van de staat Israël. Openlijk verklaarden Iraanse presidenten dat de Joodse staat „van de kaart moet worden geveegd”. Die bedreiging zette de Islamitische Republiek kracht bij door een As van Verzet rondom Israël te creëren. Variërend van de Libanese terreurbeweging Hezbollah in Libanon tot Hamas in Gaza en de Houthirebellen in Jemen.

Los daarvan vormt Iran een bedreiging voor de wereld met zijn omstreden atoomprogramma en zijn omvangrijke arsenaal ballistische raketten. Dat Teheran niet schroomt die projectielen in het hele Midden-Oosten in te zetten, is de afgelopen dagen weer gebleken. Ook de internationale scheepvaart en energievoorziening hebben onder de Iraanse dreiging te lijden.

Juridisch gezien valt er wel het nodige af te dingen op de militaire acties tegen Iran

Moreel en geopolitiek gezien is het daarmee alleszins te begrijpen dat Iran militair wordt aangepakt. Jarenlange onderhandelingen en internationale strafmaatregelen hebben de dubieuze ambities van de Islamitische Republiek niet aan banden kunnen leggen. Integendeel: Teheran hield de wereld jarenlang aan het lijntje.

Juridisch gezien valt er echter wel het nodige af te dingen op de militaire acties tegen Iran. President Trump legde de afgelopen weken vooral de nadruk op de eis dat Iran zijn nucleaire programma moet opgeven, zijn arsenaal ballistische raketten moet inkrimpen en steun aan terroristische groeperingen moet stoppen. Die eis zette hij kracht bij door een enorme strijdmacht in het Midden-Oosten samen te trekken.

Van een acute dreiging was echter geen sprake – en daarmee dus ook niet van een internationaalrechtelijke grond voor een preventieve aanval. Trump probeerde dat nog enigszins recht te breien door te zeggen dat er aanwijzingen waren dat Iran „mogelijk” ballistische raketten als eerste tegen Amerikaanse doelen in de regio zou inzetten.

Belangrijker nog is wat het uiteindelijke resultaat van de oorlog met Iran zal zijn. Die bal ligt vooral bij het Iraanse volk, benadrukte Trump. Dit is het historische moment voor de bevolking om het regime ten val te brengen, aldus de president. De aanvallen kunnen echter niet meer doen dan de omstandigheden daarvoor creëren. De grote vraag is of dat voldoende is voor een machtswisseling en of er serieuze alternatieven voorhanden zijn om een deugdelijk bestuur in het land te vestigen.

Hoofdredactie