Wie had ooit kunnen denken dat een pioniersbedrijfje zou leiden tot een wereldconcern? Zo is het wel begonnen met Philips. De ene broer maakte innovatieve producten, de andere verkocht ze wereldwijd en vader financierde het.

Het in 1891 opgerichte bedrijfje breidde zich als een olievlek over de wereld uit. In 1984 kwam het tot de oprichting van ASML, een joint venture tussen ASM International en Philips. ASML vestigde zich in Veldhoven en was bedoeld om de in Eindhoven ontwikkelde waferstepper-technologie (de opmaat naar de halfgeleiderindustrie) op de markt te brengen.

In 1995 ging ASML naar de beurs. Sindsdien is het uitgegroeid tot een van de belangrijkste spelers in de productie van lithografiemachines, die cruciaal zijn voor het maken van computerchips. Vanaf 2002 mocht ASML zich wereldmarktleider in chipmachines noemen.

Een andere niet onbelangrijke factor voor de opkomst van Brainport Eindhoven was merkwaardig genoeg het vertrek van het Philipshoofdkantoor naar Amsterdam. Het leidde aanvankelijk tot grote woede in de regio. In ruil voor het vertrek kreeg Eindhoven evenwel de zogenaamde High Tech Campus. Dat is de opvolger van Natlab, zoals de onderzoeksafdeling van Philips in die tijd werd genoemd.

De High Tech Campus is een bedrijvenpark met meer dan 220 verschillende technologiebedrijven en instituten, waaronder ASML, Philips, NXP en IBM en vele andere (zie ook ”Regio’s groeien heel verschillend”). De campus werd in 2021 verkocht aan de Singaporese investeerder GIC. ASML is de meest toonaangevende. Er werken momenteel 43.520 fulltimers, van wie meer dan de helft in Nederland. Over 2025 boekte ASML een nettowinst van 9,6 miljard euro, op een omzet van 32,7 miljard euro. Voor volgend jaar rekent het bedrijf op een verdere groei van de omzet, tussen de 34 en 39 miljard euro.

Overigens is ook Philips nog nadrukkelijk aanwezig in de regio waar meer dan een eeuw geleden de productie van gloeilampen begon: het Beneluxhoofdkantoor bevindt zich nog steeds in Eindhoven. Verder is Philips een van de belangrijkste deelnemers op de High Tech Campus.

Rol van AI

De rol van ASML, aangevuld met een grote groep toeleveranciers, is dé verklaring voor de florissante economische data van de regio zegt Herman Vollebergh, hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg. Het huidige succes is volgens kenners van de bedrijven en de mensen die er werken te danken aan samenwerking en innovatiekracht. Vollebergh: „De hightechbedrijven in Brabant zijn leidend in de wereld. Die weten exact wat er nodig is en zijn nu al bezig in de laboratoria voordat andere bedrijven daar weet van hebben.”

De explosieve vraag naar computerchips is de laatste jaren verder aangewakkerd door de vraag van de wereldwijd opererende techbedrijven. In de verwachting dat kunstmatige intelligentie (AI) een nieuwe technologierevolutie tot gevolg zou hebben, zijn er wereldwijd enorme datacenters uit de grond gestampt. Het verklaart ook een groot deel van de stijgende beurskoersen in de voorbije periode.

De laatste tijd nemen de twijfels over AI toe, geeft de hoogleraar aan. „Hallucinerende chatbots en bedenkingen bij sommige toepassingen zoals Grok (een AI-chatbot, ontwikkeld door xAI van Elon Musk, AE) wakkeren de vrees aan dat de overspannen verwachtingen niet zullen worden waargemaakt.”

Vollebergh schaart zich achter de groep die denkt dat AI nog een lange weg te gaan heeft. „De enorme investeringen zullen voorlopig niet opbrengen wat men dacht. Ik denk dat er sprake is van een bubbel vergelijkbaar met World Online rond 2000. AI gaat echt tegenvallen.”

China

Toch heeft dit volgens hem maar beperkte gevolgen voor ASML en derhalve voor Brainport Eindhoven. „De vraag naar computerkracht zal wel blijven.” Eerder ziet de hoogleraar een risico bij de toenemende concurrentie vanuit China, waar met steun van de overheid bedrijven die zich kunnen meten met ASML uit de grond worden gestampt. „Dat is een grotere bedreiging dan het knappen van de AI-bubbel.”

Andere techbedrijven zullen eveneens last krijgen van goedkope spullen uit China, terwijl Amerikaanse concurrenten miljarden van hun regering krijgen om te investeren. Vollebergh acht de kans echter klein dat er in Brabant zware klappen zullen vallen. „Het is op zich niet verkeerd als de groei wat afzwakt. Nog eens zo’n sterke groei als de voorbije jaren zou de regio voor problemen stellen. Kijk alleen maar naar de gevolgen voor de woningmarkt en voor de huidige bewoners.”

Die maken zich zorgen over eerdere ingediende uitbreidingsplannen. Om ervoor te zorgen dat aangekondigde uitbreidingsplannen toch uitgerold kunnen worden, investeert de chipmachineproducent tientallen miljoenen euro's om de regio leefbaar te houden: bijvoorbeeld met investeringen die woningbouwprojecten versnellen, helpen in de aanpak van files of de voorzieningen op niveau houden.

Vollebergh: „In de voorbije jaren zijn door het aantrekken van hoogopgeleide werknemers ook de gemiddelde inkomens gestegen. Er zijn ook steeds meer kunstliefhebbers. De aankondiging dat Eindhoven met financiële steun van ASML een dependance krijgt van het Rijksmuseum is daarvan het ultieme bewijs.”

DigiD

De laatste weken zijn de aarzelingen van de econoom voor een terugval verder afgezwakt. „Er is ook een tegenbeweging aan de gang, nu Europa door de mondiale en geopolitieke ontwikkelingen gedwongen wordt de eigen broek op te houden. Iedereen is een beetje wakker geschrokken, zeker na de discussies over het beheer van DigiD.”

Hij geeft aan zich al jaren te ergeren aan de afhankelijkheid van grote Amerikaanse techbedrijven. „Dat begon al met het gebruik van Teams. Zonder problemen wordt in Europa alles in de door de VS beheerste Cloud gezet. Ik heb me weleens afgevraagd of we wel goed wijs zijn. Nu Europa zich buigt over eigen clouddiensten, kan daar ook de regio Eindhoven van profiteren. Wat dat betreft vond ik de laatste bijeenkomst van de Europese leiders bemoedigend. Ik verwacht daarom dat Brabant nog wel een van de koplopers in de groei zal blijven. Maar of we Amsterdam zullen passeren? Dat blijft nog even koffiedik kijken. Feit is dat met name ASML een grote toegevoegde waarde heeft. Het zou wel kunnen.”