Het gaat om Eindhoven, Tilburg, Zoetermeer, Delft, Ede, Haarlemmermeer, Hilversum, Veenendaal, Huizen en Gooise Meren. Ze moeten allemaal 25.000 euro betalen, bij elkaar dus 250.000 euro, aldus AP donderdag.

De gemeenten hebben jaren geleden een onderzoeksbureau ingeschakeld om moskeeën in de gaten te houden. Zo wilden ze te weten komen of moskeebezoekers radicaliseerden. Ze verzamelden namen, onderzochten de geloofsovertuigingen van moskeegangers en brachten in kaart wie met wie contact had.

De onderzoeken vonden plaats in een periode dat er in de samenleving zorgen leefden over extremisme en terrorisme, mede door de oorlog in Syrië (vanaf 2011) en aanslagen door Islamitische Staat (IS) in Europa (2015 en 2016).

Sommige gemeenten gaven informatie ook door aan de politie en aan de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), die toen onder leiding stond van de huidige premier Dick Schoof.

Volgens Aleid Wolfsen, voorzitter van de privacytoezichthouder, hadden gemeenten „geen enkele grond om die informatie te hebben. De privacy van de getroffen mensen is ernstig geschonden. Dat heeft het vertrouwen in veel gemeenten geschaad.”

Claims

Diverse gemeenten hadden eerder een tik op de vingers gekregen van rechters. Ook zij vonden dat de onderzoeken te ver gingen. Zo handelde Veenendaal onrechtmatig tegenover moskeestichting Taubah door zonder wettelijke basis onderzoek te laten doen, oordeelde de rechtbank in Utrecht afgelopen juli.

Sommige gemeenten hebben de rapporten nog. Die mogen ze van de AP alleen nog gebruiken om gedupeerden te helpen bij de afhandeling van claims. Ze mogen verder niets meer doen met de informatie en moeten de rapporten vernietigen zodra de claims zijn afgehandeld.

Ook andere gemeenten maakten gebruik van het onderzoeksbureau, zoals Almere. Die gemeenten krijgen geen privacyboete. „De AP heeft in dit onderzoek een selectie gemaakt en daar zijn sommige gemeenten buiten gevallen”, licht een woordvoerster toe.

Excuses

De gemeente Delft bood donderdag alsnog excuses aan voor het onderzoek naar de Delftse islamitische gemeenschap. „Ik ben mij bewust van de impact en de pijn die dit onderzoek heeft veroorzaakt. Namens de gemeente Delft wil ik daarvoor mijn oprechte spijt betuigen”, schrijft burgemeester Alexander Pechtold in een verklaring.

Pechtolds voorganger Marja van Bijsterveldt zei vorig jaar nog de impact van het onderzoek te betreuren, maar stelde dat de gemeente „naar eer en geweten” had gehandeld en bood daarom geen excuses aan.

Abdelmonim Maanaoui, voorzitter van de islamitische stichting Al-Ansaar, laat weten blij te zijn dat de gemeente nu wel spijt betuigt en erkent dat het onderzoek onrechtmatig was. „Met deze erkenning hebben wij de samenwerking met de gemeente opnieuw opgepakt en kunnen we weer vooruitkijken.”