„Dit is een uitgestoken hand.” Dat is de openingszin van de tussenrapportage ”Samen aan de slag voor een sterker Nederland”, die informateur Sybrand Buma dinsdag overhandigde aan Tweede Kamervoorzitter Thom van Campen. D66 en CDA stelden het stuk in de afgelopen twee weken samen op.

Dat was een relatief gemakkelijke klus. De twee partijen bevinden zich in het politieke spectrum op tal van materiële punten relatief dicht bij elkaar. Ze hoefden bovendien niet op alle dossiers overeenstemming te bereiken. Ze presenteerden plannen voor de vijf heikele kwesties waar Nederland mee kampt: wonen; landbouw, natuur en stikstof; economie, energie en klimaat; asiel en migratie en als vijfde defensie en internationale veiligheid.

Wat het proces ook gemakkelijker maakte, is dat er geen uitgebreid en uitgewerkt hoofdstuk over de financiën noodzakelijk was. D66 en CDA pleiten ervoor om gebruik te maken van de begrotingsruimte die Brussel biedt om investeringen in defensie niet mee te laten tellen voor het begrotingstekort.

In het stuk zitten voorstellen die VVD en JA21 afkeuren. Een van de belangrijkste punten is de afbouw van de hypotheekrenteaftrek. Waar VVD en JA21 ook van gruwen, is het voorstel om de extra defensieuitgaven de komende decennia niet mee te laten tellen in het begrotingstekort. Ook met het voorstel om de spreidingswet –waarmee asielzoekers over het hele land worden verdeeld– te handhaven, strijken D66 en CDA tegen de haren van VVD en JA21 in.

VVD en JA21 kunnen ongetwijfeld wel instemmen met voorstellen om tijdelijke verblijfsvergunningen van drie jaar te introduceren, via een stelsel waarin asielzoekers verschillende statussen krijgen. Op een aantal onderdelen zouden VVD en JA21 mogelijk nog wat verder willen gaan.

Met voorstellen om de asielwetten aan te scherpen, doen D66-leider Rob Jetten en zijn CDA-evenknie Henri Bontenbal GroenLinks-PvdA juist geen plezier. Ook staat GL-PvdA-leider Jesse Klaver vast niet te juichen bij voorstellen om te gaan snijden in de zorg. De voorgenomen halvering van het eigen risico, willen D66 en CDA niet invoeren. Ook willen ze het basispakket niet uitbreiden. Overigens is de zorgparagraaf niet heel uitgebreid en nog niet volledig uitgewerkt.

D66 en CDA halen verder een oud voorstel uit de kast, namelijk om rekeningrijden te gaan invoeren. Niet het bezit van een auto wordt dan belast maar het gebruik. Hiervoor zullen eerder de handen op elkaar gaan bij GL-PvdA dan bij VVD en JA21.

Toch reageren VVD en GL-PvdA beide voorzichtig positief op de plannen. Ze zien daarin voldoende aanleiding om het gesprek aan te gaan. Dat zal de komende dagen gestalte krijgen. Informateur Buma nodigt eerst alle fractievoorzitters uit om hun te vragen of ze in de tussenrapportage aanknopingspunten zien voor mogelijke onderhandelingen over de vorming van een nieuwe regering. Na een algemene ronde komt er waarschijnlijk nog een tweede ronde van gesprekken met fracties die de onderhandelingen daadwerkelijk willen voeren.

Bijna niemand zal erbij staan te trappelen, maar ook een minderheidscoalitie behoort nog tot de mogelijkheden

De puzzel is niet zo eenvoudig. D66 wil het liefst een coalitie met CDA, VVD en GL-PvdA, maar de VVD blokkeert deze meerderheidscoalitie. Een coalitie van D66 met CDA, VVD en JA21, die blijft steken op 75 van de 150 zetels, heeft niet de voorkeur van Jetten en consorten.

Bijna niemand zal erbij staan te trappelen, maar ook een minderheidscoalitie behoort nog tot de mogelijkheden. Daarbij kunnen CDA, VVD en D66 wisselend met rechtse of linkse partijen meerderheden vormen. Maar als de bestaande blokkade van de VVD tegen GL-PvdA blijft, komt de optie van een minderheidskabinet steeds meer in beeld. De optie van een ‘motorblok’ van D66, CDA en VVD aangevuld met JA21 heeft ook geen meerderheid en zal aangevuld moeten worden met een extra partij of gedoogpartner.

De komende dagen zal duidelijk moeten worden welke partijen aan de onderhandelingstafel komen. Informateur Buma zal zijn eindverslag volgende week dinsdag, 9 december, overhandigen aan de Kamervoorzitter.