Sinds de lancering van Monergism Books in 2004 staan er ruim 1300 puriteinse en andere gereformeerde e-boeken online. Er zijn echter vele Latijnse werken uit de gereformeerde traditie die tot nog toe onvertaald en onbekend blijven. Daar wil Monergism verandering in brengen. Polanus’ ”Syntagma Theologiae Christianae” is een van de eerste AI-vertaalprojecten van de organisatie.

Sinds de opkomst van AI-tools begonnen mensen met deze technische middelen al snel met het vertalen van boeken, zag de Amerikaan John Hendryx, beheerder van Monergism. „Hierdoor kwam bij ons het idee op om gereformeerde werken uit het Latijn te vertalen. Het lijkt er namelijk niet op dat die duizenden boeken tijdens ons leven nog door kenners van het Latijn vertaald zullen worden.”

Waarom hebt u ervoor gekozen om deze serie van Amandus Polanus door ChatGPT te laten vertalen?

„Deze serie is een van de beste vroeggereformeerde theologische werken. Veel mensen wilden graag dat er een Engelse vertaling van Polanus’ werken zou komen. De gerenommeerde uitgever Lexham Press probeerde bijna tien jaar lang financiers te krijgen om een professionele Engelse vertaling van het Syntagma te kunnen bekostigen. Dit is hun echter niet gelukt en de uitgever heeft zijn plan laten varen.

Daarbij zou de vertaling mogelijk een tienjarig project worden dat in de honderdduizenden dollars loopt. De AI-vertaling was echter binnen een dag gereed en kostte minder dan 30 dollar. Nu AI het zware werk gedaan heeft, zou een team kenners de tekst in de toekomst eventueel kunnen redigeren aan de hand van het origineel.”

U bent de AI-vertaling niet woord voor woord langsgelopen om te controleren of er fouten gemaakt zijn. Schuilt er geen gevaar in om een ingewikkeld theologisch werk alleen aan AI over te laten?

„Dat blijft een lastige vraag. Velen hebben echter aangegeven dat de vertaalkwaliteiten van AI die van bijvoorbeeld Google Translate of DeepL ver te boven gaan. Daarbij zegt men dat er wereldwijd slechts zo’n 10.000 mensen zijn die het Latijn zo goed onder de knie hebben, dat ze Polanus’ werken met enig gemak kunnen lezen. Uiteraard is een AI-vertaling niet beter dan een getrouwe vertaling van iemand die een grondige kennis heeft van het Latijn, maar AI geeft momenteel de beste automatisch gegenereerde vertaling.

Aan het begin van elk boek van Polanus leggen we in het voorwoord uit hoe we te werk zijn gegaan. Daar staat ook in dat er zeer waarschijnlijk nog fouten in staan. De boeken zijn slechts bedoeld als een volledige weergave van Polanus’ werken, zodat belangstellenden een goed beeld krijgen van wat zijn theologische standpunten waren.”

Hoe is de tekst vertaald?

„We hebben ChatGPT de opdracht gegeven om de door Lombard Press uitgeschreven tekst van Polanus zo letterlijk mogelijk te vertalen, zonder iets in eigen woorden weer te geven. Ook moest de vertaling in dezelfde stijl zijn als die van Polanus. Verder moesten alle paragraafnummers exact hetzelfde blijven als in het originele bestand.”

Bent u van plan om nog meer Latijnse boeken te vertalen?

„Zeker, maar niet in razend tempo, want de meeste gereformeerde Latijnse teksten zijn nog niet uitgeschreven. Dat was wel het geval bij Polanus’ werken. AI levert betere kwaliteit met getranscribeerde teksten dan met teksten die regelrecht van een fotoscan afkomstig zijn. Bij de laatste slaat AI weleens stukken tekst over. Maar zelfs met slechts een of twee AI-projecten per jaar krijgen we veel meer voor elkaar dan met traditionele vertaalmiddelen. We zijn dus enthousiast over het weinige wat we al kunnen bereiken.”