Als artsen van Salem, een reformatorische zorginstelling, verlenen we ook medische zorg aan andere verpleeghuizen in de regio. Onze identiteit is blijkbaar geen belemmering voor die organisaties om ons in te huren. Ook onze afwijzing van euthanasie is geen bezwaar, hoewel diverse bewoners van die huizen een andere mening over dit thema hebben dan wij.

Sommige bewoners vinden ons wel vriendelijke dokters, maar ook lastig omdat we aan hun verzoek om euthanasie niet meewerken. In een enkel geval neemt zo’n oudere contact op met het Expertisecentrum Euthanasie met de vraag of zij de euthanasie willen uitvoeren. Een SCEN-arts (een onafhankelijke arts die de behandelend arts adviseert over euthanasie, red.) komt vervolgens de bewoner beoordelen. Wanneer die arts van mening is dat de bewoner ondraaglijk en uitzichtloos lijdt, geeft hij of zij groen licht voor euthanasie.

Dat was recent weer gebeurd. Mijn collega deed verslag van de hele gebeurtenis en merkte op dat de vrouw in kwestie tot de actieve bewoners behoorde. Ze ging nog naar de bingomiddag, deed mee aan allerlei uitstapjes en leek daarvan te genieten. Ze bracht zelfs wat gezelligheid aan binnen de bewonersgroep. Maar desondanks wilde ze euthanasie.

Natuurlijk wilden we weten waar die doodswens uit voortkwam. Had ze pijn? Voelde ze zich, ondanks de aanwezigheid van andere bewoners, eenzaam? Mijn collega kon alleen benoemen dat ze een aantal ouderdomskwalen had, waardoor ze niet meer zelfstandig kon functioneren.

Geen pijnstillers

Dit ochtendoverleg maakte weer pijnlijk duidelijk hoe rekbaar de begrippen ondraaglijk en uitzichtloos lijden zijn. Toen de Tweede Kamer in 2002 de Euthanasiewet aannam, dacht men aan hevige pijnen als gevolg van uitgezaaide prostaatkanker of aan extreme benauwdheid door longkanker. Daarvan kan iedereen zich voorstellen –ook al wijs je euthanasie af– dat het lijden ondraaglijk en uitzichtloos wordt. Maar inmiddels zijn ouderdomskwalen ook voldoende om het leven te beëindigen. De redenatie is dan als volgt: ouderdomskwalen verbeteren niet, dus ze zijn uitzichtloos. En als de oudere die kwalen ondraaglijk vindt, is aan de wettelijke eisen van euthanasie voldaan. Dus al was de vrouw de beste van de afdeling, voor de SCEN-arts voldeed ze aan de eisen van actieve levensbeëindiging.

Meneer vond zijn pijnen ondraaglijk, terwijl hij adequate behandelingen afwees

Recent kwam er weer een verzoek om euthanasie. Nu was het een oudere man die niet meer wilde leven. Mijn collega ging uitvoerig met hem in gesprek. Waarom wilde hij euthanasie? Wat bepaalde zijn intense lijden?

De man benoemde toen de gewrichtspijnen die iedere ochtend opspeelden. De arts opperde de mogelijkheid van sterkere pijnstillers. Want behalve paracetamol gebruikte hij verder geen medicijnen. Het aanbod van de arts wees hij resoluut af. Hij wilde geen sterkere pijnstillers, maar euthanasie. Meneer vond zijn pijnen ondraaglijk, terwijl hij adequate behandelingen afwees. Ook bij hem gaf de SCEN-arts groen licht voor euthanasie.

De auteur is specialist ouderengeneeskunde bij verpleeghuis Salem in Ridderkerk.