De Nederlandse overheid kijkt voortaan door een economische bril naar de circulaire economie, zegt demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen van Milieu (VVD). Ecologie, idealisme, duurzaamheid, klimaat – die termen hoor je vaak als het over de kringloopeconomie gaat. „Maar uiteindelijk is dit een economisch verhaal”, zegt Aartsen.

Hij staat tussen de bergen schroot van het bedrijf Myne in Harderwijk, dat koper en aluminium terugwint. Grijpmachines happen de metaalresten op en voeden de geavanceerde sorteerfabriek. Omdat Myne een bedrijf is dat vooroploopt, presenteert Aartsen in dit decor het vernieuwde Nationaal Programma Circulaire Economie.

Al met al gaat het nog niet zo hard met de circulaire economie. Nederland wil in 2030 de helft minder grondstoffen gebruiken. Maar het Planbureau voor de Leefomgeving noemde het verwezenlijken van dat streven in februari „heel erg onwaarschijnlijk”. Het materiaalgebruik neemt maar weinig af.

De staatssecretaris benadrukt in zijn aangepaste plannen dat het vanwege de geopolitieke spanningen nog belangrijker is geworden voor bedrijven om zuinig te zijn op materialen.

„De wereld is fors veranderd”, zegt hij in Harderwijk, verwijzend naar de handelsoorlog tussen China en de Verenigde Staten. „We willen niet meer afhankelijk zijn van landen die onbetrouwbaar zijn of niet dezelfde waarden delen als Europa.”

Omzet

Verder verschuift Aartsen de aandacht naar initiatieven waarmee geld te verdienen is. „Wij kunnen subsidies verstrekken tot we een ons wegen. Maar uiteindelijk zal de businesscase moeten kloppen”, zegt hij. Dat laatste is het geval bij de handel van Myne. Het bedrijf heeft jaarlijks een omzet van 400 miljoen euro.

Op kantoor hangen schermen met de metaalprijzen van de beurs in Londen. Als de Amerikaanse president iets zegt over China, kunnen de prijzen plotseling dalen, terwijl een inkoper misschien net een bulkpartij koper heeft aangeschaft. Financiële medewerkers beheersen zulke risico’s. Op deze circulaire markt is goed geld te verdienen, zegt eigenaar Martijn van de Poll.

Voldoende om te investeren in nieuwe technologie. Bij de draaiende sorteerband herkent AI de verschillende soorten schroot. Nu ontwikkelt Myne met partner TU Delft een installatie die ook hele kleine korrels metaal kan scheiden. Ze worden opgelost in een vloeistof waarna een magneet de verschillende metalen uit elkaar kan halen.

Aartsen kijkt naar de proefopstelling die al een hele fabriekshal vult en vraagt naar de investeringen. „Wij financieren dit uit onze lopende inkomsten”, zegt Van de Poll. „Voor een start-up is zoiets niet te doen.”

Het succes van de metaalverwerker staat in schril contrast met de plastic recyclers die in de problemen zitten. „Bij plastic recycling is veel misgegaan doordat de grondstof supergoedkoop is. Daar kunnen de recyclekosten er niet uit”, zegt Van de Poll.

Umincorp, een groot plasticrecyclebedrijf uit Rotterdam, is hierdoor failliet gegaan. Myne heeft de machines en de patenten overgenomen, net als enkele werknemers. Omdat de elektrische kabels die Myne al verwerkt ook plastic bevatten, wil Myne dat met de technologie van Umincorp gaan verwerken en verkopen.

Maar wel pas in 2030, als de Europese Commissie de regel invoert dat producten voor een minimaal percentage uit gerecycled materiaal moeten bestaan. De bijmengverplichting. Dan pas ontstaat er voldoende vraag naar gerecycled plastic, verwacht Myne.

Gezond

Hoe krijgen de recyclingondernemers tot die tijd „een gezonde boterham”? Er zijn er meer dan tien failliet gegaan. Eindeloos subsidies verstrekken ziet de staatssecretaris niet zitten. „Het is beter om de vraag op de Europese markt te stimuleren, en dat doen we in Brussel.”

Is 2030 niet te laat voor die bijmengverplichting? Veel recyclebedrijven zeggen voor die tijd mogelijk om te vallen. Aartsen: „Daarom werken wij met het ministerie van Klimaat en Groene Groei onder meer aan een overbruggingsregeling van 20 miljoen euro.”

De komende jaren nemen de subsidies voor circulariteit af, ondanks de urgentie van het grondstoffenprobleem. Aartsen wil dat bedrijven die zich bezighouden met een bepaald product, zoals batterijen, meubels, textiel en zonnepanelen, samen gaan nadenken over circulariteit.

Kritisch

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is kritisch op deze aangepaste plannen om van de Nederlandse economie een kringloop te maken. Tussen de ambities en het geld dat daarvoor klaarligt, zit een „groot gat”.

Ook Myne heeft nog wel wat te wensen. Veel koper en schroot gaat nu nog naar Azië. Hopelijk vallen de strengere Europese regels voor de afvalexport goed uit, zegt Van de Poll. „Want export is onze grote concurrent. Een container met metaal naar China verschepen is goedkoper dan een vrachttransport naar Eindhoven.”

In Azië liggen de prijzen voor metaalschroot hoger. „Vooral India koopt nu veel schroot uit Europa, het heeft de invoerbelastingen zelfs op nul procent gezet”, zegt mede-eigenaar Henry Staal. In India wordt dus Nederlands metaal gebruikt als grondstof voor de industrie.

Veel beter zou het zijn als bijvoorbeeld BMW in Europa nieuwe wieldoppen uit oude wieldoppen kan maken, vindt Myne. Op het bedrijfsterrein liggen in ieder geval wieldoppen genoeg.