Euthanasieaanvragen van psychisch lijdende dertigminners zijn in Nederland al lang niet meer uitzonderlijk. Het Expertisecentrum Euthanasie (voorheen de Levenseindekliniek) kreeg er alleen in 2022 al 206 binnen. Een jaar later waren het er 322, bijna net zo veel als in heel de periode 2012-2021.

Waar de stijging vandaan komt? „De psychiaters die wij spreken zeggen dat het eigenlijk heel lastig te verklaren is”, zegt NSC-Kamerlid Ria de Korte. „Nu zich binnen een specifieke, relatief jonge leeftijdsgroep zo’n stijging aandient, is de vraag of de wetgever dat destijds voorzien heeft. En is de wet met z’n open normen daar voldoende op ingericht?”

Prognose

Een kleine groep psychiaters, onder wie de kopstukken Jim van Os en Esther van Fenema, heeft die vraag al beantwoord: nee. Net als NSC vinden ze nader advies over de vraag welke aanvullende, „objectieve medische maatstaven” nodig zijn voor een zorgvuldige beoordeling geboden. Uitspreken dat het lijden uitzichtloos is, het belangrijkste zorgvuldigheidscriterium in de wet, is bij jeugdige psychiatrische patiënten volgens hen te vaak een slag in de lucht. Slechts bij een op de vijf van hen is de prognose correct te voorspellen, zei Van Os vorige week donderdag in debatcentrum Nieuwspoort in het Tweede Kamergebouw.

De psychiaters spraken bij die gelegenheid hun steun uit voor het instellen van een commissie van wijzen, een voorstel dat NSC al in 2024 deed. In Nieuwspoort kondigde de partij donderdag verder aan te zullen aandringen op een moratorium, oftewel een pauzeknop. De partij wil dat het behandelen van euthanasieverzoeken van psychisch lijdende dertigminners wordt opgeschort, in afwachting van het commissieadvies. Het officiële voorstel daarvoor diende De Korte maandag in.

Wie de fractie tot haar medestanders kan rekenen? In elk geval ChristenUnie en SGP, zo bleek maandag. SGP-Kamerlid Van Dijk wil ook dat het kabinet onderzoekt of de liberale euthanasiepraktijk van Nederland nog wel voldoet aan het Europese mensenrechtenverdrag (EVRM) dat het recht op leven beschermt.

De ChristenUnie wil dat er in de euthanasiewet een „noodventiel” komt, zodat de pauzeknop waar NSC op aandringt in elk geval juridisch mogelijk is.

Campagnetijd

Maar behalve dat de late oproep voor een moratorium de liberale partijen naar hun zeggen procedureel onzorgvuldig voorkomt, is het ook nog eens campagnetijd. En dus smijten de liberale partijen de deur richting NSC, CU en SGP volledig in het slot. „De VVD staat pal voor het zelfbeschikkingsrecht en zal geen enkele stap terugdoen om die keuzevrijheid in te perken”, zegt VVD-Kamerlid Harry Bevers met stemverheffing.

VVD-staatssecretaris Karremans gaat als een stoomwals over de bespreking van de ingediende verzoeken heen. Een onderzoek naar het naleven van het EVRM door Nederland? In oktober 2022 concludeerde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat de Belgische euthanasiewet zorgvuldig is, „en aangenomen mag worden dat het Hof dan ook zo over de Nederlandse euthanasiewet zal oordelen”, leest Karremans voor uit een ambtelijke notitie. Een noodventiel in de euthanasiewet? „De euthanasiepraktijk wordt al om de vijf jaar geëvalueerd.”

Als de motie over de pauzeknop het haalt, ga ik ’m niet uitvoeren, pepert Karremans de christelijke partijen in. „En m’n opvolger ook niet, vermoed ik zo.”