Deze discussie over acties bij kerken kreeg recent een impuls na de verstoring van een kerkdienst op 18 januari in Cities Church in St. Paul (Minnesota). Activisten van groepen zoals Racial Justice Network en Black Lives Matter Minnesota verstoorden de dienst. Ze scandeerden leuzen als ”ICE Out” en eisten gerechtigheid voor Renee Good, een vrouw die in Minneapolis dodelijk werd neergeschoten tijdens een confrontatie met een federale immigratieambtenaar. Twee activisten werden gearresteerd. De verontwaardiging over deze verstoring is groot.

Lees ook

Demonstranten tegen immigratiebeleid Trump verstoren kerkdienst

Tegelijkertijd zijn er berichten dat ICE-agenten weliswaar niet kerkdiensten binnendringen, maar zich wél in de directe omgeving van kerkgebouwen ophouden en daar kerkgangers oppakken. In Union City (New Jersey) werden in februari twee mannen door de ICE gearresteerd, vlak bij de kerk waar ze een dienst wilden bijwonen. In Hopkins (Minnesota) arresteerde de ICE een medewerker van een rooms-katholieke parochie.

Bedreiging

In de discussie over het optreden van de ICE bij kerken wordt gesteld dat het oppakken van kerkgangers nabij godshuizen een aantasting van de vrijheid van godsdienst is. Zijn kerkgebouwen en kerkpleinen inderdaad plaatsen waar de overheid niet zomaar kan optreden? Daarop is voor de Amerikaanse situatie geen eenduidig antwoord te geven.

Het is niet verboden dat ICE-agenten een kerk binnengaan

Van absolute wettelijke immuniteit voor kerken is in de Amerikaanse wetgeving geen sprake. Het is niet verboden dat ICE-agenten een kerk binnengaan. In principe mogen federale agenten optreden als ze ten minste een gerechtelijk bevel hebben om een concreet persoon te arresteren of wanneer er sprake is van een gevaarlijke situatie.

Desondanks is er de laatste tijd meer discussie over het optreden van federale agenten dan voorheen. Dat komt doordat de regering-Trump vorig jaar de speelruimte voor deze diensten heeft vergroot. Sinds 2011 was er een richtlijn van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid die het optreden van agenten sterk beperkte bij zogenoemde gevoelige locaties, zoals kerken, scholen, ziekenhuizen en begraafplaatsen. Die richtlijn geldt vanaf vorig jaar niet meer. Dat betekent dat arrestaties buiten kerken, zoals bijvoorbeeld op parkeerplaatsen, vaker voorkomen, omdat de overheid die als openbare plaatsen ziet.

Tegen deze intrekking hebben kerken bezwaar gemaakt. Zij zien dit als een bedreiging van de vrijheid van godsdienst. Eind vorige maand kreeg een aantal lutherse kerken gelijk van een federale rechter in Massachusetts. Zij stelden dat er een volledig bevel moest komen waarin de ICE wordt verboden handhavingsoperaties uit te voeren in of bij kerken.

In een reactie zeggen de betrokken kerken: „Onze heilige plaatsen moeten plekken van veiligheid, toevlucht en gebed blijven. Al decennia lang stellen onze gemeenschappen hun deuren open voor iedereen, ongeacht hun verblijfsstatus, en verrichten zij diensten die gebaseerd zijn op waardigheid, mededogen en gemeenschap. De uitspraak van vandaag bevestigt een eenvoudig maar diepgaand principe: godsdienstvrijheid is er voor iedereen. Deze rechterlijke uitspraak bevestigt dat heilige ruimtes geen broedplaatsen mogen zijn voor angst en intimidatie.”

Vreedzaam protest

Het verstoren van kerkdiensten door particulieren of actiegroepen, zoals in St. Paul, is in de VS eveneens niet toegestaan. Er bestaat echter geen uniforme regel die dit verbiedt, en het justitiële beleid is niet eenduidig. In grote lijnen geldt: vreedzaam protest bij kerken mag, maar het daadwerkelijk verstoren van een kerkdienst kan strafbaar zijn. Daarbij is opvallend dat de ene rechter een actie in of bij kerken ziet als ordeverstoring, terwijl een andere rechter dit beschouwt als aantasting van de grondwettelijke vrijheid van godsdienst.

Er is een federale bepaling die het strafbaar maakt om mensen te hinderen in de uitoefening van hun religie of religieuze gebouwen aan te vallen. Als protesten een dienst daadwerkelijk verhinderen of mensen intimideren, kan dit hieronder vallen. Daarnaast kan de Freedom of Access to Clinic Entrances Act (FACE Act) worden gebruikt wanneer mensen door geweld of bedreiging anderen in een gebedshuis hinderen. Overtredingen kunnen leiden tot boetes of gevangenisstraf.

Naast deze federale regels kent bijna elke staat eigen wetten die het opzettelijk verstoren van religieuze bijeenkomsten strafbaar maken. Het gaat dan om: schreeuwen of lawaai maken, waardoor de dienst wordt onderbroken, beledigend of agressief gedrag tijdens een dienst, het blokkeren van ingangen of uitgangen of het weigeren te vertrekken wanneer men wordt gevraagd te gaan.

In Californië kan het opzettelijk verstoren van een religieuze bijeenkomst leiden tot maximaal een jaar gevangenisstraf of een boete. In Florida is het willens en wetens verstoren van een religieuze bijeenkomst een misdrijf, en kan het een zwaarder delict worden als er bedreigingen zijn.

Alabama kent sinds vorige week de strengste straf. De Senaat van die staat aanvaardde een wet, ingediend door de Republikeinse afgevaardigde Greg Barnes, die bepaalt dat iemand die een kerkdienst verstoort zich schuldig maakt aan een misdrijf waarvoor tien jaar celstraf of een boete van 15.000 dollar kan worden opgelegd. Barnes zegt dat zijn wet duidelijk bedoeld is om „toestanden zoals in de kerk in St. Paul te voorkomen”.