Onderzoek naar demonstratierecht: „Instellen van bufferzone bij abortuskliniek niet toegestaan”
Verreweg de meeste demonstraties verlopen zonder problemen, en het is daarom niet nodig om de regels voor betogingen aan te scherpen. Ook niet voor protestacties rond abortusklinieken.
Dat constateert het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) donderdag in een rapport. Volgens de onderzoekers is het „niet alleen onnodig, maar ook weinig doeltreffend” om het recht om te demonstreren in te perken. Zulke maatregelen kunnen zelfs averechts werken.
Het onderzoek naar het demonstratierecht werd ingesteld op verzoek van de Tweede Kamer. In totaal spraken de onderzoekers met 42 betrokkenen, zoals burgemeesters, medewerkers van politie en OM, advocaten en organisatoren van demonstraties.
Volgens de ondervraagden is er een vertekend beeld van demonstraties ontstaan. „In het politieke en maatschappelijke debat is er een sterke focus op incidenten.” Maar bij 97 procent van de protesten vinden helemaal geen incidenten plaats. Autoriteiten zouden daarom terughoudend moeten zijn „met het aanpassen van het juridisch kader en het opleggen van beperkingen bij demonstraties”.
De onderzoekers erkennen dat er rond demonstraties knelpunten zijn, maar volgens hen zijn die niet juridisch van aard. Zo heeft de politie soms niet genoeg agenten beschikbaar om protesten te begeleiden. Organisatoren melden demonstraties niet altijd aan bij de gemeente, en soms is het erg moeilijk om contact met hen te krijgen.
Het WODC keek specifiek naar demonstraties waarbij mensen bewust de regels overtreden, zoals blokkades. Ook onderzochten ze protesten „waarbij andere fundamentele rechten in het gedrang kunnen komen, zoals bij abortusklinieken”.
Intimiderend
De onderzoekers stellen dat het onjuist is protestacties bij abortusklinieken per definitie als intimiderend en daarmee onwettig te bestempelen, zoals weleens betoogd wordt. „Demonstraties die choqueren, kwetsen of verontrusten vallen in beginsel binnen de reikwijdte van de demonstratievrijheid. De grens van het demonstratierecht ligt daar waar de actie niet (langer) vreedzaam is.”
„Demonstranten mogen –binnen de grenzen van de wet– immers zelf bepalen in welke vorm en met welke inhoud zij demonstreren”, schrijven de onderzoekers. Wel is het zo dat bezoekers van een abortuskliniek „in zekere mate meer bescherming behoeven dan bezoekers van andere openbare locaties”.
Uit de jurisprudentie blijkt volgens de onderzoekers dat de wijze waarop demonstranten kliniekbezoekers benaderen „soms de grens van het toelaatbare overschrijdt”. „Met name de mate van indringendheid en vastberadenheid waarmee demonstranten trachten bezoeksters aan te spreken, hen achternalopen en hen naroepen met als doel het gesprek voort te zetten, maakt naar het oordeel van enkele rechters dat sprake kan zijn van wanordelijkheden.”
Bufferzones verboden
Burgemeesters besluiten soms om demonstraties bij abortusklinieken te beperken met een beroep op het zogenoemde wanordelijkhedencriterium. Maar de onderzoekers zien dat de interpretatie van dat begrip in de praktijk voor onduidelijkheid zorgt. „Bovendien wordt de burgemeester in verschillende rechtszaken door de rechter op de vingers getikt vanwege een motiveringsgebrek.”
Volgens de opstellers van het rapport dienen burgemeesters zich in te spannen om een demonstratie doorgang te laten vinden „binnen zicht- en geluidafstand van het doel waartegen zij zich richt”. Aan dit criterium is volgens het rapport voldaan indien een demonstratie bij een abortuskliniek aan de overkant van de straat moet plaatsvinden. „Dat is anders wanneer demonstreren uitsluitend op honderden meters afstand van de kliniek is toegestaan.”
Dit betekent dat het instellen van een permanente bufferzone bij abortusklinieken niet is toegestaan. „Het instellen van dergelijke vaste zones is enkel mogelijk als de formele wetgever daartoe besluit.”
