Medewerkers van Damen Naval dromden maandag 24 juni 2024 samen in de hal van het hoofdkantoor in Vlissingen om getuige te zijn van het luiden van de scheepsbel die daar hangt. De Zeeuwse scheepsbouwer luidt traditiegetrouw deze bel als er een nieuw contract is ondertekend.

Aanleiding was dit keer het goede nieuws dat Damen Naval nog twee extra fregatten mocht toevoegen aan een megaorder van de Duitse marine. Begin 2020 had het bedrijf opdracht gekregen voor de bouw van vier fregatten, nu kwamen er nog twee bij.

Dit F126-project was de grootste order die Damen Naval ooit binnenhaalde. Het bedrijf formeerde rap een projectteam. Onder hoge druk moesten schepen worden gebouwd waaraan heel hoge eisen werden gesteld. Het was een uiterst complex project.

Bewapening

De druk was vanaf dag één hoog. Als hoofdaannemer ging Damen de Duitse fregatten ontwerpen, terwijl de Hamburgse werf Blohm + Voss de bouw van de oorlogsschepen voor zijn rekening zou nemen. Thales Nederland leverde de bewapening, radar en sensoren voor de schepen.

Het project verliep voorspoedig, tot de aanschaf van een nieuw softwarepakket door Damen Naval. De software bleek gebreken te hebben. Het ging mis wanneer vanuit de zwaarbeveiligde engineeringafdeling in Vlissingen bouwtekeningen werden doorgestuurd naar de werven in Duitsland die de fregatten zouden bouwen. „We staan voor ernstige operationele uitdagingen”, zei algemeen directeur Roland Briene op een inderhaast belegde besloten personeelsbijeenkomst.

Vertraging

De bouw liep vertraging op door het softwareprobleem. Sinds de kiellegging voor het eerste van de zes schepen op de scheepswerf in het Duitse Wolgast september vorig jaar liggen de bouwwerkzaamheden voor het F126-project stil.

Zolang er niet wordt gebouwd, wordt er niet betaald. Defensie in Duitsland had met Damen Naval afgesproken de betalingen in tranches te doen, en aangezien het hier om een order gaat van 7 miljard euro is het niet ontvangen van één zo’n tranche –een enorm bedrag– genoeg om Damen Naval in acute liquiditeitsproblemen te brengen.

Of de nu te verstrekken staatssteun voldoende is om Damen Naval overeind te houden, is de vraag, maar Jaime Karremann van de website Marineschepen.nl zegt dat het kabinet „het zich niet kan permitteren om een bedrijf als Damen Naval te laten omvallen, omdat het een strategische partner is bij de noodzakelijke modernisering van vrijwel de hele Nederlandse marinevloot in de komende tien jaar”.

Kwetsbaar

Karremann: „Het bedrijf is een belangrijke partij binnen de Nederlandse defensie-industrie. Maar wat er nu gebeurt, toont wel aan dat Damen Naval kennelijk heel kwetsbaar is.”

Hij wijst op de hoge kosten die de marinebouwer bij het F126-project moet maken voor bijvoorbeeld de aanschaf van staal en het aanpassen van scheepswerven voor deze opdracht. „Projecten lopen weleens vaker vertraging op, maar dat je dit hebt bij één klant en dan al meteen bijna op omvallen staat, geeft wel aan dat dit een project is met veel risico’s en dat je dan als bedrijf kwetsbaar bent.”

Dat komt volgens Karremann mede doordat in de afgelopen jaren veel kennis en ervaring op het gebied van complexe marinebouw verloren is gegaan. „De overheid heeft heel lang tegen de defensie-industrie gezegd dat ze zichzelf moet zien te redden zonder grote opdrachten vanuit defensie.”

Volgens Karremann heeft Damen Naval al sinds de bouw van de luchtverdedigings- en commandofregatten (LCF, afgerond in 2005) niet meer zo’n ingewikkeld marineproject onder handen gehad.