Venezuela zet eerste stap richting staatshervorming

Chavez wint bij verstek
van tegenstander

In verkiezingen voor een grondwetgevende raad legden medestanders van het staatshoofd beslag op 20 van de 24 zetels, gereserveerd voor zogeheten landelijke afgevaardigden. De verdeling van de 107 overige zetels voor vertegenwoordigers uit de verschillende deelstaten gaat volgens de eerste resultaten ongeveer dezelfde kant op.

Met ongeveer 82 procent van de ruim 5 miljoen uitgebrachte stemmen geteld is het reeds zeker dat president Hugo Chavez voor een tweede keer in amper acht maanden tijd een klinkende verkiezingsoverwinning op zijn naam brengt. Venezuela's first lady, de hoogblonde Marisabel, kreeg gisteren samen met Chavez' eerste kabinetschef Alfredo Pena de meeste voorkeursstemmen. Het is waarschijnlijk dat de echtgenote van Chavez straks de grondwetgevende raad zal voorzitten.

De opkomst bedroeg gisteren 53 procent, hetgeen redelijk mag heten naar Venezolaanse maatstaven. Het was de vierde landelijke verkiezing in Venezuela in negen maanden tijd. Gewoonlijk neemt nog geen tweederde van de kiezers de moeite zijn mening via de stembus kenbaar te maken. De stemming verliep in het hele land zonder incidenten. Ruim honderd waarnemers uit het buitenland volgden de verkiezingen en geen van hen kwam frauduleuze praktijken op het spoor.

„Bolivariaans”
De Assemblee krijgt een halfjaar de tijd om Venezuela's grondwet van 1961 te herschrijven. President Chavez noemde de huidige magna charta „versleten en afgetakeld” en hoopt dat zijn volgelingen dadelijk met een meer autoritaire grondwet voor de dag komen. „We hebben een grondwet nodig die voor altijd afrekent met de corruptie, het nepotisme en het geplunder dat het politieke leven van ons land tot dusver heeft gekenmerkt”, aldus de strijdlustige president.

Te pas en te onpas verklaart Hugo Chavez zijn land te willen besturen op „Bolivariaanse” manier. Hiermee refereert hij aan de van oorsprong Venezolaanse bevrijder Simon Bolivar die in de vorige eeuw vijf landen van Latijns-Amerika bevrijdde van het Spaanse koloniale juk. Hoewel Chavez zich gewoonlijk hult in vaagheden lijkt hij onder ”Bolivariaans” een diep nationalistisch en paternalistisch bestel te verstaan waarbij het accent ligt op sociale gerechtigheid en individuele vrijheden minder zwaar wegen dan het landsbelang. De president is zo bezeten van deze gedachte dat hij daags voor de verkiezingen zelfs suggereerde de naam van het land te veranderen in ”Bolivariaanse Republiek Venezuela”.

Herverkiezing
Hoewel de president tot dusver niet heeft verwoord hoe de nieuwe grondwet er volgens hem moet uitzien, liet hij zich eind vorige week ontvallen dat herverkiezing van de president in de toekomst mogelijk moet zijn. Voorts wenst Chavez verkiezingen in te voeren voor rechters en openbaar aanklagers. Ook wil de president een aantal burgerrechten opnemen in de grondwet. „Elke Venezolaan moet het constitutioneel verankerde recht hebben op een fatsoenlijke woning, een behoorlijk inkomen, deugdelijk onderwijs en adequate gezondheidszorg”, aldus Chavez.

Tegenstanders van de president vrezen dat Chavez eropuit is alle macht naar zich toe te trekken. „Hij domineert reeds de strijdkrachten en beschikt nu ook over een assemblee met loyale jaknikkers. De reeds zwaar aangeslagen democratie van het land loopt gevaar. De tragiek van de 20e eeuw vormt juist het soort volksmenners als Chavez, die met verleidelijke taal een wereld van pracht en praal beloven maar een verschroeide aarde achterlaten”, zo briest de historicus en oud-politicus Jorge Olavarria, die gisteren ook kandidaat stond voor een zetel in de Assemblee en zich ontpopt als de meest verbaal gewapende tegenstander van het staatshoofd.

De geschiedkundige heeft voor een deel gelijk. Hoewel president Hugo Chavez sinds zijn verkiezing in december van het vorige jaar belooft de economie van het land recht te trekken, is de werkloosheid sindsdien alleen maar verder gestegen door het verlies van ruim 600.000 arbeidsplaatsen. De president schrijft de recessie evenwel zonder blikken of blozen toe aan zijn „corrupte en incompetente” voorgangers. Beleggers en investeerders van overzee trekken ondertussen hun geld massaal terug uit angst voor Chavez' ultranationalistische taalgebruik en de dreiging van een dictatuur met alle sancties die daarop zouden volgen.

Buitenspel
President Hugo Chavez zelf houdt evenwel bij hoog en bij laag vol dat hij geenszins van plan is als alleenheerser verder te gaan. Anderzijds schroomt hij er niet voor de wil van de wetgevende of de rechterlijke macht te negeren wanneer deze indruist tegen zijn plannen. Enkele weken terug zette Chavez het Congres buitenspel door enkele tientallen officieren, die samen met hem betrokken waren bij de mislukte staatsgreep van 1992, te bevorderen naar hogere rangen terwijl de Senaat die promoties juist had geblokkeerd.

President Chavez zegt voorts lak te hebben aan het oordeel van de Hoge Raad die vorige week oordeelde dat de grondwetsassemblee niet de bevoegdheid heeft het Congres te ontbinden of zich met de rechterlijke macht te bemoeien. „De grondwetgevende raad is dadelijk het allerhoogste staatsorgaan in Venezuela. Ik zal geen moment aarzelen om mijn eigen ambt ter beschikking van de raad te stellen. Het spreekt voor zich dat de raad hetzelfde kan verwachten van zowel het Congres als de Hoge Raad”, aldus Chavez.

Een explosief politiek geschil ligt hiermee in het verschiet. De bonte coalitie waarop de regering-Chavez in het Congres leunt heeft geen absoluut zeteloverwicht. De door Chavez verafschuwde traditionele partijen werpen zich op als beschermers van de democratie en beloven de macht van de grondwetgevende raad in te perken. „Hiermee sturen zij aan op een conflict met de president die al verschillende malen eerder heeft laten blijken geen tegenspraak te dulden. Chavez is een democraat zolang hij zijn zin krijgt maar blijkt ineens weer een autoritaire kolonel wanneer het hem even tegenzit”, aldus Jorge Olavarria.

Onbekwame presidenten
Volgens politiek analist Fabian Ferdago van het dagblad El Universal is de immense populariteit die Chavez geniet onder de bevolking tegelijkertijd zorgwekkend en begrijpelijk. „Venezuela heeft de economische opleving, die het welvaartspeil elders op het continent aanzienlijk verhoogde, gemist door toedoen van opeenvolgende onbekwame presidenten. Hierdoor is het eertijds welvarendste land van Latijns-Amerika voorbijgestreefd door landen als Argentinië, Brazilië, Uruguay, Mexico en Chili. De onstuitbaar lijkende neergang gaat gepaard met een geweldsgolf, een explosie van het aantal corruptiegevallen en een ineenstorting van het overheidsapparaat. Basisvoorzieningen als scholen, ziekenhuizen, politie en brandweer functioneren amper. Dat wekt zowel woede als wanhoop op onder de bevolking”, aldus de columnist, die benadrukt dat Hugo Chavez de enige politicus is die nieuwe ideeën aandraagt om de lange reeks problemen van het land de wereld uit te helpen.

„Dat zijn ideeën vaak vreemd en zelfs bizar zijn is weer wat anders. Maar de man heeft in feite ook gelijk: de oude partijen en hun leiders zitten stil in een hoekje zonder zich over veel meer te bekommeren dan hun eigen verbleekte toekomst. Echte democraten met solide opvattingen en een onbevlekt blazoen zijn in ons land helaas niet meer te vinden. Chavez wint bij verstek van de tegenstander”, aldus de commentaarschrijver.