Koning: „In crisistijd kijken we meer naar elkaar om”

beeld ANP
11

„We kijken meer naar elkaar om. En er is meer samenwerking ontstaan.” Koning Willem-Alexander en koningin Máxima zien positieve kanten aan de coronacrisis van de achterliggende maanden. Wat hun eigen gezin betreft: „Het vele thuis zijn heeft ons dichter bij elkaar gebracht.”

Het koningspaar zei dat vrijdag bij Paleis Huis ten Bosch in Den Haag, tijdens de jaarlijkse fotosessie aan het begin van de zomervakantie. Vanwege de covidrichtlijnen werd daarbij slechts de helft van het gebruikelijke aantal mediavertegenwoordigers toegelaten. De fotografen verdrongen elkaar ook niet: voor elk van hen was een vakje afgezet op het natte gazon. Loting –een briefje uit een hoed vissen– bepaalde wie waar terechtkwam.

Camera’s ratelen als het koninklijk gezin door de paleistuin loopt. Koning en koningin gaan met hun dochters op de foto, en als paar. De dochters samen, en afzonderlijk. Voor de bloemen, „ín de bloemen”, grapt Máxima. Beetje naar links, beetje naar rechts. Even naar een zwaaiende fotograaf links lachen, even naar zijn roepende collega rechts.

„Papa alleen”, willen de fotografen. En: „Nou de koningin nog!” Als koning en kroonprinses samen poseren, wordt duidelijk dat Amalia al bijna de lengte van haar vader heeft.

Volhouden

Bij de paleisdeur spreekt het koninklijk paar even later met de zeven verslaggevers die zich –anderhalve meter van elkaar– in een halve cirkel hebben opgesteld. Eerdere jaren legde koning Willem-Alexander soms eerst zelf een verklaring af. Nu beantwoordt hij alleen vragen. Zoals die naar lessen die de mensheid uit de huidige crisis zou moeten trekken, waarbij één klein, voor het oog onzichtbaar virus op de hele wereld het leven diepingrijpend beïnvloedt. De vorst verwijst naar de tentoonstelling ”Besmet!” die hij donderdag in Leiden –na maanden uitstel– opende. Dat stond al op de planning voordat de huidige pandemie ontstond. Zolang het virus er is, moeten we de voorzorgsmaatregelen blijven volhouden, hoe lastig dat ook is, zegt de koning.

Sommige dingen zullen blijven zijn, vult zijn vrouw aan: „Meer thuiswerken. Een enorme digitaliseringsslag. Mensen kijken meer naar elkaar om. Er zijn veel vrijwilligers, en ze hebben meer tijd. Tussen allerlei organisaties is samenwerking tot stand gekomen. We hopen dat zich dat doorzet.”

Uitpraten

Ineens zat iedereen thuis. „Petje af voor mensen die hebben thuisgewerkt, met drie kleine kinderen om zich heen, zonder tuin. Daar hebben we veel verhalen van gehoord”, zegt Máxima.

Voor het koninklijk gezin was het „een waardevolle tijd.” Er is gebakken, gelezen, er zijn spelletjes gedaan. „Er was tijd om te luisteren, om gesprekken af te maken zonder dat een van ons wegmoest. Als er irritatie was, was er meer tijd om dingen te bespreken en uit te leggen.” Intussen deden de prinsessen hun schoolwerk, digitaal. Met goede resultaten.

En oma was er. De moeder van de koningin kwam op de prinsessen passen toen hun ouders in maart naar Indonesië gingen. Daarna kon ze niet terug naar Argentinië, dus ze bleef. „Fijn dat ze bij ons was, maar voor haar was er stress omdat ze niet naar huis kon.” Voor het gezin was het niet erg. „Een fantastische schoonmoeder”, zegt Willem-Alexander.

Het koninklijke programma werd na het staatsbezoek aan Indonesië drastisch gewijzigd. „Na de lockdown hebben we wekelijks bekeken waar onze inzet nodig was”, blikt de koning terug. „Langzamerhand kun je weer langer vooruit plannen.” Na de zomer hoopt het koninklijk paar op een „semi-normaal” programma: „Drukke plaatsen mijden, geen drukke plaatsen creëren. Terug naar het oude normaal zit er voorlopig niet in.”

Op de Dam

Verre van normaal was de dodenherdenking op de Dam: zonder publiek. De koning sprak er, voor het eerst. „Dat was al een uitdaging, op een van de meest intieme momenten van ons volk.” Hij benoemde dat zijn overgrootmoeder Wilhelmina tijdens de oorlog weinig sprak over de Jodenvervolging. „Ik wilde een persoonlijk verhaal houden.”

Hij ging het hebben over het aangrijpende verhaal dat hij Sobiboroverlevende Jules Schelvis hoorde vertellen. De koning kon vervolgens zijn eigen familieverleden niet buiten beschouwing laten, vond hij. Recente bezoeken aan Jeruzalem en Auschwitz hadden hem „de ogen er nog meer voor geopend” hoe pijnlijk de herinneringen voor de Joden nog altijd zijn.

Koningin Wilhelmina was symbool van het verzet en volgens Churchill de enige man in het kabinet. Maar die andere kant was er ook, en die werd nu genoemd. Of de koning de positieve reacties verwachtte? „Ik werd er vooral door verrast dat mensen die niet wisten waar ik het over had, erover zijn gaan lezen.”

Wereldreis

Beladen verleden is ook een zijpaneel van de Gouden Koets waarop een knielende zwarte man is te zien. Of de koets na restauratie weer op Prinsjesdag zal worden gebruikt, wordt later beslist, zei de koning.

Als kroonprinses Amalia volgend jaar haar gymnasiumdiploma haalt, begint ze niet direct aan een vervolgopleiding. Ze is dan pas zeventien, omdat ze een schooljaar heeft overgeslagen. Eerst de „wijde wereld” verkennen, is de bedoeling. „Maar er zijn nog geen plannen”, volgens vader Willem-Alexander. Die hangen ook van het verloop van de coronacrisis af.

Nu heeft het koninklijk gezin vakantie. Of de honden meegaan? „De passagierslijst geven we niet op.”