Salvini moet alle zeilen bijzetten om burgers te overtuigen van zijn crisisplan

Italiaanse vicepremier Matteo Salvini op het water bij Policoro, Italië. beeld EPA

Het delict –lees: het beëindigen van de regering– heeft plaatsgevonden, maar het motief daarvoor ontbreekt. De Italiaanse vicepremier Matteo Salvini moet alle zeilen bijzetten om de Italianen te overtuigen van zijn gelijk.

Als Salvini, leider van de rechts-populistische Lega, met het opblazen van de regering vorige week dacht gemakkelijk een politiek succes te boeken, dan kan hij nog bedrogen uitkomen. Vooralsnog zit de regering in het zadel en moet nog steeds worden beslist wanneer de Senaat bij elkaar komt om zich over de motie van wantrouwen tegen de regering van premier Conte uit te spreken. Een datum zou dan worden geprikt. Het parlement zal echter niet voor aanstaande donderdag samenkomen. De eerste slag heeft Salvini daarmee verloren. Hij wilde dat het parlement zich voor 15 augustus zou uitspreken.

Als het parlement het vertrouwen in de regering opzegt, komt de bal te liggen bij staatspresident Sergio Mattarella. Hij heeft het recht om de regering te ontbinden en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Mattarella staat kritisch ten opzichte van de huidige regering. Zo sprak hij tijdens de kabinetsformatie in 2018 zijn veto uit over de benoeming van een eurosceptische minister van Economische Zaken. Mattarella zou een voorkeur hebben voor een technische overgangsregering, maar die optie is niet populair bij kiezers. De laatste keer dat dit gebeurde was in 2011 toen Mario Monti als premier aantrad. Aan zijn bezuinigingsdrift en belastingplannen houden de Italianen slechte herinneringen.

Mattarella kan ook op zoek gaan naar een andere te vormen meerderheid in het parlement. De enige mogelijkheid zou de combinatie tussen de Vijfsterrenbeweging (M5S) en de Democratische Partij zijn. Beide partijen staan echter op voet van oorlog. M5S heeft haar grote verkiezingszege van 2018 mede gebaseerd op de demonisering van de Democratische Partij, die symbool zou staan voor het oude, corrupte systeem. Een deel van de Democratische Partij heeft echter wél oren naar zo’n gelegenheidsformatie. Tegenstanders wijzen erop dat zo’n overgangsregering koren op de molen van Salvini is.

Lega en de post-fascistische partij Broeders van Italië staan te trappelen om naar de stembus te gaan. Als er nu wordt gestemd, zou Lega 38 procent van de kiezers achter zich krijgen en de Broeders van Italië 8 procent. Als ook Berlusconi (5 procent van de kiezers) over de streep wordt getrokken, zou de volgende Italiaanse regering van puur rechts-populistische snit zijn. Of de kiezers daar om staan te springen, is nog de vraag. Volgens één opiniepeiling, die maandag door de tv-zender La7 werd gepresenteerd, zouden Lega en de Broeders van Italië nu al een paar procent van hun beoogde winst moeten afstaan. „Het samengaan met extreemrechts betaalt zich niet uit, want het schrikt gematigde kiezers af,” zegt Antonio Caprarica, een bekende journalist.

Niet gemakkelijk

Het is voor Salvini hoe dan ook niet gemakkelijk om de Italianen uit te leggen waarom hij de regering heeft laten struikelen. Ook al is Lega de helft kleiner dan coalitiepartner M5S, toch heeft Salvini 14 maanden lang de regeringsagenda gedomineerd. Bijna alle partijpunten werden binnengehaald, zoals een wet op zelfbescherming. Ook kreeg Lega groen licht voor het project van de hogesnelheidstrein naar Frankrijk. Zelfs de gegronde aantijging dat Salvini’s medewerkers Russische partijfinanciering hebben gezocht, heeft geen enkel effect gehad op de populariteit van Lega. „Een ding is zeker,” schreef een redacteur van het dagblad La Repubblica maandag. „Het delict heeft plaatsgevonden, maar het motief daarvoor? Dat ontbreekt nog”.