Akkerman in Akkerman: Taboe op aids begint er wat af te gaan in Oekraïne

Leonid Kondratjoek zette in vijf jaar tijd een hiv-kliniek op in Akkerman. beeld Floris Akkerman
3

Onze freelancer Floris Akkerman is gewend om in de voormalige Sovjet-Unie van plaats tot plaats te trekken. Tot hij in Oekraïne stuitte op een stad met dezelfde naam: Akkerman. Dat is Oekraïne in het klein.

Eerst ziet het eruit als een idyllische plek in Akkerman. De stenen van het tuinpad zijn keurig gelegd, planten staan er verzorgd en groen bij, de heg is geknipt, bloemen in bloei. Wie doorloopt over het pad komt bij een pand dat oogt als een ruime bungalow in een vakantiepark. Maar eenmaal binnen treft de bezoeker een andere realiteit. Posters met informatie over hiv en aids hangen aan elke wand. Artsen in witte jassen lopen langs wachtenden op de gang.

De 57-jarige Leonid Kondratjoek bouwde deze hiv-kliniek in vijf jaar op. Hij zorgde, naar eigen zeggen, voor het leggen van de eerste steen tot en met het planten van de bloemen in de tuin. Zijn kliniek is het Akkermanse bastion in de lokale strijd tegen aids. Een klein radertje in een landelijk gevecht. Want Oekraïne kampt volgens het Nederlandse Aidsfonds met de snelst groeiende aidsepidemie in Europa. Het aantal hiv-diagnoses is verdubbeld in de afgelopen vijf jaar: 220.000 Oekraïners hebben hiv.

Als een patron loopt Kondratjoek rond, met zijn korte grijze borstelige haar, zijn bril op het puntje van zijn neus. Zijn stem klinkt luid en duidelijk. Meteen staat het personeel voor de hoofdarts klaar als hij een rondleiding geeft over het terrein dat bestaat uit verschillende gebouwen en hij aan de medewerkers vraagt om uit te leggen waar ze zich mee bezighouden. Geen besluit geschiedt buiten zijn medeweten om.

Het draait in de kliniek om comfort en vertrouwen. De patiënt hoeft niet van het ene ziekenhuis naar het andere. Hij kan hier voor alles terecht: inschrijvingen, controles, medicijnen en psychologische ondersteuning. Op basis van anonimiteit, zodat niemand buiten de kliniek iets te weten komt, verzekert Kondratjoek meermalen, om het belang daarvan te onderstrepen. Want iemand met hiv wordt nagewezen in de supermarkt en zijn kinderen worden ontweken.

Buiten de kliniek zet het werk zich voort. Medewerkers gaan de straat op om schone naalden uit te delen. Op scholen en bedrijven wordt voorlichting gegeven. Een bus rijdt rond, zodat inwoners hun bloed kunnen testen.

Bij de balie staan mensen klaar om zich in te schrijven. De kliniek, waar 90 personen werken, behandelde in de eerste zes maanden van dit jaar 368 patiënten uit Akkerman, tegenover 349 over heel 2016. Die toename, meent Kondratjoek, komt door de vertrouwenwekkende aanpak. Dat wil niet zeggen dat iedereen met hiv in Akkerman zich bij de kliniek heeft gemeld. Officiële cijfers van het aantal mensen met hiv/aids zijn er niet.

Akkerman kent zijn eigen typische oorzaken voor de uitbraak van hiv. De haven met buitenlandse zeevaarders die vallen voor Oekraïense vrouwen, zoals Kondratjoek het omschrijft. Losbandige toeristen die in de badplaatsen ten zuiden van Akkerman vakantie vieren. Moldavië, 40 kilometer ten noorden van Akkerman, kent ook zijn problemen met aids. Die houden geen halt bij de grens. En in een instabiel land met een onzekere toekomst door een oorlog en een economische crisis nemen de inwoners het minder nauw met risico’s.

’s Middags spoedt Kondratjoek zich naar het gemeentehuis voor een vergadering van de begrotingscommissie. Hij is gedeputeerde in de lokale gemeenteraad namens de partij van president Petro Porosjenko. Door zijn functie gaan de deuren net wat makkelijker open, al valt de hiv-kliniek onder toezicht van het regionale bestuur en moet Kondratjoek het wat geld betreft hebben van buitenlandse steun.

De autoriteiten investeren amper in voorlichting en preventie, meent het Nederlandse Aidsfonds, waardoor het gebrek aan kennis over hiv-infecties enorm is. Kondratjoek stelt juist dat de overheid zich wel inzet tegen de hiv-epidemie. Jarenlang hielden de leiders van het land hun mond dicht over hiv in Oekraïne. Een traditie uit het communisme om pijnlijke kwesties te verzwijgen. Maar de politici kregen te horen dat ze dit probleem moesten aanpakken en luisterden zowaar. Nu is het onderwerp bespreekbaar.

Wie brachten hun dat bij? Artsen, zoals als hijzelf, zegt Leonid Kondratjoek zonder twijfel.

----

serie Akkerman in Akkerman

Dit is het vierde deel in een serie over medewerker Floris Akkerman in de Oekraïense stad Akkerman.