Het zwarte schaap Osama en de
invloedrijke familie Bin Laden

NEW YORK – Eén broer bezit verscheidene appartementen met een geweldig uitzicht over de haven van Boston. Een ander is de vertegenwoordiger van Brazilië in Saudi-Arabië. De derde was een jetsetter en zakenman met een voorliefde voor spijkerbroeken. Hun naam –Bin Laden– werd ooit gerespecteerd in sommige kringen. Voor velen is de naam onherroepelijk bezoedeld sinds de terroristische aanslagen van 11 september in de Verenigde Staten, die worden toegeschreven aan Osama bin Laden, de verschoppeling onder de 54 nakomelingen van Mohammed Awad bin Laden en zijn echtgenotes.

Gedurende tientallen jaren heeft de uitgebreide Saudische familie haar charme, invloed en rijkdom verspreid over de aarde. Gezinsleden hebben gestudeerd aan topuniversiteiten in het Westen, geld geschonken aan een alma mater en gebabbeld met voormalige Amerikaanse presidenten. Als medewerker van het familieconcern met een jaarlijkse omzet van niet minder dan 5 miljard dollar (12,1 miljard gulden), hebben de toonaangevende familieleden de kapitalistische cultuur omarmd die zo wordt verfoeid door Osama. Zij hebben herhaaldelijk geprobeerd om zich te distantiëren van zijn terroristische activiteiten – met steeds minder succes.

Nadat Osama de hoofdverdachte van de aanvallen werd, zijn meer dan twintig familieleden –voor het merendeel zijn neven en nichten– op 20 september met spoed vertrokken uit de VS omdat sommigen vreesden voor wraakacties van Amerikanen, zegt familiewoordvoerder Tim Metz. „Dit is alsof je Rockefeller heet. Van hun grootste voordeel werd het hun grootste handicap”, zegt Adil Najam, hoogleraar aan de Boston University en gespecialiseerd in moslimpolitiek.

Stamvader
De naam Bin Laden kreeg bekendheid door stamvader Mohammed Awad bin Laden, die in 1925 van Jemen naar Saudi-Arabië emigreerde. Hoewel hij analfabeet was, begon hij in 1931 een bedrijf dat uitgroeide tot een enorm conglomeraat dat wegen, bruggen en andere bouwwerken aanlegde in het Midden-Oosten. Toen het bedrijf zich uitbreidde naar meer landen en andere takken van industrie, droeg Mohammed verantwoordelijkheden over aan enkele van zijn 54 kinderen.

Hoewel Mohammed een van de rijkste mannen ter wereld werd, bleef hij bescheiden en „ging hij zich niet rijk gedragen”, herinnert Gerry Auerbach zich, de piloot die het privé-vliegtuig van de vader tussen 1966 en 1967 bestuurde. „De familie en de mensen die voor hem werkten hielden allemaal van hem”, zegt Auerbach. „Hij had gevoel voor humor.”

Mohammed kwam in 1968 om toen zijn vliegtuig, bestuurd door een andere piloot, neerstortte in de bergen in het zuidwesten van Saudi-Arabië. Osama, toen elf jaar oud, erfde later naar schatting meer dan 50 miljoen dollar (121,3 miljoen dollar). Het bedrijf werd overgenomen door Salem, de oudste broer van Osama, die zijn opleiding had genoten in Groot-Brittannië en daar vloeiend Engels had geleerd, herinnert Wayne Fagan zich, een voormalig familieadvocaat en vriend van Salem. Salem, die dol op plezier maken en gezelschap was, droeg een spijkerbroek of sportbroek wanneer hij de wereld rondvloog om zaken te doen op drie continenten, maar hulde zich in een traditioneel wit gewaad wanneer hij in Saudi-Arabië was.

Salem was een workaholic, die zich ter ontspanning terugtrok in een rustig huis op het Engelse platteland of in een ander huis, zonder telefoon, aan de Rode Zee in Saudi-Arabië, herinnert Fagan zich. In 1988 kwam Salem, die een enthousiast piloot was, om het leven toen zijn lichtgewicht vliegtuigje neerstortte op elektriciteitsleidingen in de Amerikaanse staat Texas, waar hij af en toe zaken deed.

Bakr, een andere broer van Osama, nam de leiding over het familieconcern over. Osama raakte ondertussen in toenemende mate vervreemd van zijn familie en Saudi-Arabië, dat in het begin van de jaren '90 zijn staatsburgerschap introk nadat hij was betrapt bij de smokkel van wapens uit Jemen. Toen Osama in verband gebracht werd met de bomaanslag op het World Trade Center in 1993 en de aanslagen op twee Amerikaanse ambassades in Oost-Afrika in 1998, vaardigde de familie verklaringen uit waarin zij zich van Osama distantieerde – en ging toen over tot de orde van de dag.

Een jongere broer, Abdullah M. bin Laden, studeerde in 1993 af aan de Harvard Law School. Datzelfde jaar schonk de Saudi Bin Laden Group een miljoen dollar (2,4 miljoen gulden) aan Harvard's Graduate School of Design en in 1994 nog eens een miljoen dollar aan de Harvard School of Law, voor het aantrekken van gasthoogleraren die onderzoek zouden doen naar onderwerpen gerelateerd aan de islam, zegt woordvoerder Andy Tiedeman. Na 11 september ontving het instituut zo'n vijftig telefoontjes en e-mails, de meesten van alumni, die vraagtekens plaatsten bij de donaties, zegt hij. „Ons standpunt is dat er niet zoiets bestaat als schuld door associatie”, zegt Tiedeman. „Als de universiteit ooit lucht krijgt van een connectie tussen het bedrijf en de terroristische activiteiten, nemen we de benodigde stappen met betrekking tot deze donaties”, voegde hij daaraan toe zonder zich nader te willen verklaren.

Onroerend goed
Een andere broer van Osama, Khalil M. bin Laden, werd in 1998 honorair consul van Brazilië in de Saudische stad Jeddah, nadat hij met een Braziliaanse vrouw was getrouwd die hij tijdens zijn studie in de VS had ontmoet, zeggen Braziliaanse functionarissen.

Broer Mohammed M. bin Laden kocht volgens kadastrale gegevens op zijn beurt in de jaren '90 onroerend goed in en om Boston, waaronder appartementen aan de luxueuze Flagship Wharf met uitzicht over de haven van Boston en de jachthavens, waar tientallen jachten liggen afgemeerd. Een bewoner van de Flagship Wharf zegt dat niemand zich ervan bewust was dat er leden van de familie Bin Laden woonden totdat er berichten verschenen in de media. Vorige week wapperden er rood-wit-blauwe linten en Amerikaanse vlaggen van de balkons van het Flagship Wharf-complex. Er waren geen tekenen van beveiliging, zoals de surveillancewagens van de politie die het gebouw in de dagen na 11 september omringden.