Ook familie zit thuis gevangen

Het leven voor de arrestatie is anders dan daarna. Vrouwen en moeders staan er dan alleen voor. Er komen vragen op hen af, vragen van familie en vrienden, van kerk en school, van vereniging en buurt. „Familieleden raken veelal in een isolement, ook kerkelijk”, zegt Barendrecht. „Op detentie rust een taboe. Detentie is ook niet gemakkelijk hanteerbaar of bespreekbaar. Het ontbreken van voldoende kennis is hier zeker debet aan. Detentie roept ook pastorale vragen op.”

Barendrecht merkte in de vijf jaar die hij werkzaam is bij Gevangenenzorg dat het isolement bij familieleden groot is. „Je ziet dat met name bij moeders. Al zit hun kind in de gevangenis, het blijft toch hun kind. Niet dat ze hun misdaden goedpraten, maar de familiebanden blijven overheersen.”

Herkenning
„Familieleden kunnen echter moeilijk hun verhaal kwijt. Ook in de kerk is er kennelijk niet altijd voldoende aandacht voor deze problematiek. Ik zeg dat niet verwijtend, maar constateer slechts een feit. Ik zeg ook niet dat de kerk het altijd fout doet, want dat geloof ik niet. Ook ken ik niet alle gevallen. En ik weet ook van gevallen waar de kerk juist de detentie uitstekend heeft opgepakt. Maar in het algemeen zou met meer openheid al heel wat gewonnen zijn. Familieleden hebben behoefte aan erkenning en herkenning.”

In het kader van project De Luchtplaats is er inmiddels een voorbereidende bijeenkomst geweest. Daarbij waren drie familieleden van gevangenen aanwezig. Van hoeveel gezinnen in christelijk Nederland iemand in detentie zit, weet Barendrecht niet. Maar hij heeft de indruk dat het om tientallen gaat. Hoeveel familieleden er op de eerste bijeenkomst bij elkaar zullen komen, is ook voor hem een verrassing.

Kind van de rekening
Kinderen van gedetineerden zijn vaak het kind van de rekening, zegt Barendrecht. „Ze kunnen hun vader niet missen, zeker niet als ze wat ouder worden. Als je pa gevangen zit, geeft dat een grote identiteitscrisis. Het blijft toch je vader die vastzit. Maar je praat er niet zo gemakkelijk over. En hoe ernstiger de misdaad, des te moeilijker het voor de familie is om erover te praten.”

Belangrijk is of en in welke mate de geloofsovertuiging bij de familie een rol speelt. „Ouders vragen zich al gauw af of ze het in de opvoeding misschien niet goed gedaan hebben. Er is vaak een grote schroom om hierover te praten. Je hoort soms dat familieleden zeggen dat ze het zelf wel redden. Of ze zeggen dat God het moet doen. Maar als je hen concreet helpt en er is vertrouwen, dan zie je dat ze dat erg waarderen. De Stichting Gevangenenzorg verleent geen pastorale maar maatschappelijke zorg. Maar beide zijn nodig.”

Voorbede
Barendrecht constateert dat in de kerk de problematiek van de gevangenen onderbelicht blijft. „Terwijl notabene blijkens een enquête op de laatste Wegwijsbeurs 99 procent van de ondervraagden zorg voor gevangenen een bijbelse opdracht vindt. Daarentegen bleek dat voorbede voor gevangenen nauwelijks plaatshad. Er wordt wel gebeden voor degenen die om hun geloof gevangen zitten, maar er zitten er ook velen vast om hun óngeloof. Juist daar ligt een roeping voor de kerk in de wereld. Om te pleiten voor inzicht in het eigen leven, voor bekering en herstel. Dat betekent overigens niet dat de ernst van de misdaden zomaar onder tafel geveegd kan worden. Integendeel.”

Met het project De Luchtplaats wil Gevangenenzorg ook werken aan een stukje bewustwording van de problematiek van de gevangenen. „Bijvoorbeeld dat in een kerkbode iets wordt opgenomen over een gevangene en gevraagd wordt een kaartje te sturen. Elke keer valt het me weer op dat een kaartje of briefje enorm veel betekenis heeft.”

Uitbouw
Aanvankelijk is overwogen de doelstelling van het project specifiek te richten op christelijke familieleden. Gevangenenzorg Nederland wil echter het project breder trekken. „We zijn er voor iedereen, ongeacht de levensovertuiging. Bij het concretiseren van de doelstelling zal de Bijbel en haar spreken over verzoening en herstel evenwel centraal blijven staan.”

De voorbereidingsfase staat in het teken van het organiseren van de eerste bijeenkomst. Voorafgaand aan de eerste bijeenkomst is een stagiaire momenteel bezig met het verkennen van de organisatie en het werkveld van Gevangenenzorg Nederland. Voor een goede uitbouw is een financiële ondersteuning noodzakelijk. Die mogelijkheden zijn echter beperkt, omdat de stichting helemaal van giften leeft.

De Luchtplaats pretendeert niet de problemen van familieleden direct op te lossen. Wel ze bespreekbaar te maken. „Het gaat erom dat ze in gesprek zijn”, zegt Barendrecht. „Met deskundigen, met lotgenoten, met medemensen bij wie een horend oor gevonden wordt.”

Aanvullende zorg
Een neveneffect kan zijn dat gesignaleerd wordt dat een familielid aanvullende zorg behoeft. Ook hierin zal worden meegedacht binnen de beschikbare mogelijkheden. Periodiek bezoek kan plaatsvinden door vrijwilligers van de organisatie. Voor specialistische hulp zal in overleg een geschikt adres gezocht worden.

Speciale feestdagen, zoals wij dezer dagen vieren, kúnnen een moeilijke periode zijn voor gevangenen. „Maar in de praktijk hebben zij het niet moeilijker dan op andere momenten van het jaar”, zegt Barendrecht. „De gevangenis is een plaats waar je afgestompt raakt. Naarmate je langer zit, wordt dat erger. Voor veel gevangenen mogen de feestdagen in december snel voorbijgaan. Dat geldt vaak ook voor familieleden.”

De Luchtplaats is er niet alleen opdat ze hun verhaal kwijt kunnen, maar ook opdat ze verder kunnen. „Met God”, benadrukt Barendrecht. „Als ze, zoals de Moorman, hun weg met blijdschap kunnen vervolgen, hebben we aan ons doel beantwoord.”