Oud-DDR-leider
Egon Krenz naar
de gevangenis

Krenz werd in 1997 door een rechtbank in Berlijn tot zesenhalf jaar gevangenisstraf veroordeeld, Schabowski en Kleiber tot ieder drie jaar. De rechters achtten destijds bewezen dat de vroegere Oost-Duitse toppolitici mede schuldig waren aan het bloedvergieten aan de grens met de Bondsrepubliek.

De beklaagden hebben de beschuldigingen steeds van de hand gewezen, voornamelijk met het argument dat de DDR-leiders en grenswachten de Oost-Duitse wetten uitvoerden en dat het verenigde Duitsland niet gerechtigd is hen te veroordelen. Krenz had al aangekondigd naar het Europees Hof voor de Mensenrechten te zullen stappen om zijn gelijk te halen. Hij noemde de uitspraak „geen juridisch maar een politiek besluit.” Ook wees hij erop dat het tijdstip van de uitspraak, een dag voor de tienjarige herdenking van de open stelling van de Muur, geen toeval is. „Ik denk dat ze opnieuw heel duidelijk wilden maken wie het in Duitsland voor het zeggen heeft”, aldus Krenz.

Satellietstaat
Krenz verklaarde tijdens het proces dat hij niet in staat was geweest invloed uit te oefenen op de instructies aan de grenswachten omdat Oost-Duitsland een satellietstaat van de voormalige Sovjet-Unie was. Het Bundesgerichtshof verwierp echter dat argument en wees erop dat de DDR-leiders heel goed in staat waren hun eigen beleid gestalte te geven. „Het was in hun eigen belang het grenssysteem te handhaven, dus accepteerden ze de dood van vluchtelingen”, zei voorzittend rechter Monika Harms.

Het hof zei dat ook de leiders, niet alleen de grenswachten die de trekker overhaalden, juridische, morele en politieke verantwoordelijkheid voor de doden dragen.

De veroordeelden zijn nog op vrije voeten. De verwachting is dat het hof een van de komende weken een datum zal noemen waarop zij zich bij de gevangenis moeten melden.

Krenz' advocaat Robert Unger kondigde een kort geding aan voor het Bundesverfassungsgericht (het constitutionele hof) om hangende de zaak voor het mensenrechtenhof te voorkomen dat Krenz de cel in moet. Het aanspannen van nieuwe procedures voor het constitutionele hof of het Hof voor de Mensenrechten levert echter geen juridische gronden op voor opschorting van de tenuitvoerlegging van de straffen.

De oude partij van Krenz reageerde ontzet op het oordeel in Leipzig. De socialistische PDS, de opvolger van de communistische SED uit de DDR, sprak over een „absurde uitspraak.” „Het is de voortzetting van de Koude Oorlog met andere middelen”, aldus PDS-voorzitter Bisky en PDS-fractievoorzitter Gysi in een eerste reactie. De nabestaanden van de vier slachtoffers toonden zich tevreden.

De veroordeelde Schabowski had zich in de loop van het proces „moreel schuldig” verklaard. Hij was de man die op 9 november 1989 door een verkeerde interpretatie van een persverklaring de Berlijnse Muur voortijdig opende.

Heksenjacht
De voormalige sovjetpresident Michail Gorbatsjov zei na afloop van een onderhoud met de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder niet te houden van „een heksenjacht” op politici die tien jaar geleden in het andere kamp zaten.

De PDS wijst erop dat het beleid aan de Muur op grond van het Verdrag van Warschau en onder druk van Moskou tot stand kwam. Zij noemt het „ongeloofwaardig” tegelijkertijd Gorbatsjov te eren en Krenz tot moordenaar te bestempelen.

Krenz leidde Oost-Duitsland gedurende zes weken in de stormachtige herfst van 1989; daarvoor was hij een hoge functionaris van het regime.

Sinds de Muur in 1961 werd opgericht vonden bijna duizend personen de dood bij pogingen erover te klimmen. Inmiddels zijn honderden voormalige grenswachten en functionarissen veroordeeld op grond van aanklachten die verband houden met het neerschieten van vluchtelingen.

Vandaag begint in Schwerin een proces tegen drie voormalige Stasi-leden die in 1976 bij de grens een man zouden hebben doodgeschoten. De man, een voormalige Oost-Duitser, was de Muur 's nachts van West-Duitse zijde genaderd en had geprobeerd een van de automatische wapens te ontmantelen die er waren opgesteld.

Niet alleen Krenz en zijn medebeklaagden waren tegen het vonnis van 1997 in beroep gegaan. Ook het OM had beroep aangetekend omdat het de straffen te licht vond.