Wapenbezit Zuid-Afrika
rijst de pan uit

Maar niet alleen het legale bezit van een pistool, revolver of hagelgeweer neemt toe. Naar schatting bevinden zich tussen de 3 en 4 miljoen onwettige wapens in Zuid-Afrika en die variëren van 'gewone' handwapens tot mitrailleurs, waaronder de altijd populaire AK-47, een Russisch-Chinees automatisch geweer. Overigens worden er in Zuid-Afrika per jaar 36.000 legale wapens gestolen.

Volgens dr. Jakkie Cilliers, hoofd van het Instituut voor Veiligheidsstudies, houdt het wapenbezit, wettig of onwettig, duidelijk verband met de criminaliteit die, in tegenstelling tot wat de politie met statistieken probeert te bewijzen, aldoor maar erger wordt. Het aantal geweldddadige autodiefstallen is alleen al in Johannesburg de afgelopen maand met 17 procent toegenomen, vergeleken met april. Bij dergelijke autokapingen wordt in de meeste gevallen (88 procent) door de daders van een vuurwapen gebruikgemaakt, óf om alleen te dreigen, óf om de chauffeur neer te schieten. Bij bankovervallen en de kaping van geldtransporten is de AK-47 het favoriete wapen van de goed georganiseerde bendes.

Luttel bedrag
Die criminele organisaties ontvingen het gros van hun wapens tot voor kort uit Mozambique, een land dat als gevolg van een vijftien jaar durende burgeroorlog zat volgestampt met (Russisch) wapentuig. De AK-47 ging daar grif van de hand voor een luttel bedrag. Dergelijke wapens werden met honderden tegelijk de grens met Zuid-Afrika over gesmokkeld om te belanden in Gauteng, de meest criminele provincie van Zuid-Afrika.

In de Kaapprovincie bevinden zich tientallen misdaadsyndicaten die zich voornamelijk met verdovende middelen bezighouden. De vraag naar wapens daar is zeer groot, volgens Cilliers, die hierbij ook de organisatie Pagad betrekt, een min of meer openlijk optredende groep van mensen die zich verzetten tegen drugshandelaren. De Pagad heeft sinds zijn oprichting een paar jaar geleden al ettelijke moorden op z'n geweten.

De wapenstroom uit Mozambique is echter bezig op te drogen. Maar geen nood: Angola loopt ook over van de wapens. Aangezien de burgeroorlog daar, net als in Mozambique, verleden tijd is, komen die wapens gewoon op de markt. De smokkelroute uit Angola loopt enerzijds door Namibië naar Zuid-Afrika, anderzijds door Botswana, waar met name Johannesburgse bankrovers hun wapens vandaan schijnen te halen.

Politieke organisatie
En dan is er nog een geregelde aanvoer van onwettige wapens uit verder weg gelegen landen. In de havens van Durban en Kaapstad worden regelmatig scheepsladingen wapens onderschept vanuit China, Singapore en de Verenigde Staten. De politie is de eerste die toegeeft dat zij maar een klein gedeelte van de smokkel ontdekt. Het is vrijwel zeker (dat zegt althans de politie) dat wapens die uit Mozambique, Angola of elders worden betrokken, louter en alleen door misdaadbendes worden opgekocht.

Maar achter de recente diefstal van een groot aantal wapens uit een Zuid-Afrikaanse legerplaats bij Bloemfontein zit volgens de inlichtingendienst vermoedelijk een politieke organisatie. Uit die kazerne werden tijdens het weekeinde honderden machinegeweren en zelfs raketwerpers gestolen, alsmede radio's, munitie, landmijnen en handgranaten. De buit werd brutaalweg in twee (eveneens gestolen) pantserwagens de poort uitgereden. De voertuigen heeft men op afgelegen boerderijen aangetroffen, waarbij drie zwarte militairen uit de kazerne zijn aangehouden. Maar de wapens zijn nog steeds spoorloos.

Geen prettig vooruitzicht
Wie ze uiteindelijk zal ontvangen is een vraag die in Zuid-Afrika verschillend wordt beantwoord, afhangende of men rechts of links, zwart of blank, Zoeloe of Xhosa is. Laatstgenoemden, de Xhosa's, zijn overwegend ANC-stemmers en die zeggen dat de Inkatha-beweging van Zoeloe-leider Buthelezi voor de diefstal verantwoordelijk is, terwijl Inkatha-stemmende Zoeloes precies het omgekeerde veronderstellen. Rechtse blanken houden zowel het ANC als de Inkatha verantwoordelijk, en minder conservatieven menen dat de wapens wel eens terecht zouden kunnen komen in de arsenalen van rechtse groeperingen zoals de Afrikaanse Weerstands Beweging van Eugene Terre'blanche.

Hoe dan ook, het is geen prettig vooruitzicht als men weet dat volgend jaar april in Zuid-Afrika verkiezingen zullen plaatsvinden. Men vraagt zich angstig af of het de stembus of de loop van het geweer zal zijn waaruit de uitslag zal komen.