Peru krijgt dagelijks portie
corruptie opgedist

De geruchtmakende serie schandalen volgt op de ontdekking van een grote collectie videobanden waarop de gewezen directeur van de Peruaanse geheime dienst, Vladimiro Montesinos, de succesvolle omkopingstransacties vastlegde die hij namens de naar Japan gevluchte ex-president Alberto Fujimori tot stand bracht. Onderzoeksrechter Juan Peña beloofde de natie elke dag tot aan de presidentsverkiezing enkele van de in totaal 766 videobanden vrij te geven in wat inmiddels furore maakt als het ”Vladivideo Festival”. De rechter sprak de hoop uit dat de Peruanen na het zien van de opnames in staat zullen blijken eerlijker afgevaardigden te kiezen.

Parlementsleden houden hun hart vast wanneer rechter Peña met een videocassette onder zijn arm het Nationale Congres binnenloopt, in een tegenwoordig haast dagelijks ritueel. De exposés vinden plaats in een speciaal hiertoe ingericht projectiekamertje, waar de sneeuwerige zwartwitopnames, begeleid door krakerig geluid, steevast voor verbazing en verontwaardiging zorgen wanneer het slachtoffer van de dag is geïdentificeerd.

Ketel
Het draaiboek vertoont weinig variatie. De eerste scènes behelzen vaak een leeg vertrek met louter een zitbank of een paar stoelen. Vervolgens arriveert een politicus, topambtenaar, rechter, industrieel of journalist ten tonele, gevolgd door Montesinos of een van zijn naaste medewerkers. Op de gebruikelijke omhelzing plus schouderklopjes volgt een gesprek over persoonlijke onzinnigheden, dat na enige tijd ontaardt in een meer zakelijke onderhandeling over de gewenste (mis)daad en de verlangde honorering. Het geld, in contante dollars, wisselt van eigenaar en het televisiescherm verandert in sneeuw. Hier is geen ster geboren, maar een rel.

Volgens rechter Peña moeten de door de verborgen camera betrapte notabelen zich evenwel niet bedrogen of misbruikt voelen, maar bevrijd. „Natuurlijk zal er een straf volgen, maar deze voor corruptie ontvankelijk gebleken mensen hebben ook reden om dankbaar te zijn: vroeg of laat moesten hun pekelzonden een keer uitkomen. Het werk van de heer Montesinos blijkt uiteindelijk niet zozeer staatsondermijnend van karakter als wel bevrijdend. Dit is een proces waarop Peru lang heeft moeten wachten en dat ons land zal verlossen van een zwaar juk”, aldus rechter Peña, die benadrukte dat de Peruanen zich niet hoeven te schamen voor hun bestuurders. „Wat in ons land plaatshad, gebeurt ook elders op het continent. Wij hebben alleen het geluk nu over stapels bewijsmateriaal te beschikken waarmee het mogelijk is het kwaad uit te roeien met wortel en tak”, aldus de rechter.

Zelfs de parlementaire enquêtecommissie die de misdragingen van Vladimiro Montesinos onderzoekt, bleek niet immuun voor schandalen. Op een van de eerste videobanden die de justitie openbaar maakte was te zien hoe de vice-voorzitter van de commissie, Ernesto Gamarra, een stapeltje bankbiljetjes in ontvangst nam van een geheim agent als dank voor de inzet die hij als parlementslid had betuigd om een wapenhandelaar en zakenpartner van Montesinos uit de handen van de justitie te houden.

Ironisch genoeg is Ernesto Gamarra de voorman van het Onafhankelijke Moraliteitsfront, een politieke partij die in september van het vorige jaar vooraanstond bij de protesten tegen de van corruptie beschuldigde toenmalige president Fujimori. „De pot verweet de ketel dat hij zwart is”, constateert openbaar aanklager José Ugaz, die het onderzoek inzake de clandestiene activiteiten van Vladimiro Montesinos leidt.

Het Peruaanse parlement besloot vorige week donderdag de enquêtecommissie te ontbinden, omdat ook voorzitter David Waisman als kandidaat voor het vice-presidentschap op de kieslijst van oppositieleider Alejandro Toledo de afgevaardigden niet lekker lag. De verwachting is dat de volksvertegenwoordiging later deze week een nieuwe onderzoekscommissie bijeen zal roepen.

Blinddoek
Montesinos' videobanden zorgen voor grote paniek in de hogere regionen van het landsbestuur. Aanklager Ugaz kan zelfs de justitie niet langer vertrouwen. Een aantal banden met daarop beelden van ontmoetingen tussen Montesinos en enkele rechters verdween vrijdag vanuit een kluis in het pand dat de Peruaanse Hoge Raad huisvest.

„Dit neem ik bijzonder hoog op en zie ik als een bewijst dat de maffia die Montesinos in het leven riep, nog steeds operationeel is”, aldus de aanklager, die vertelde dat de banden zijn verwijderd uit een stalen kist. „Dit zware gevaarte stond in de kluis en was vergrendeld met verschillende sloten. De kist is met een koevoet opengebroken”, vertelde Ugaz.

De diefstal is tekenend voor het klimaat in Lima, waar de Vladivideo's het gesprek van de dag zijn. Een groep betogers die zichzelf met de nationale vlag hadden geblinddoekt verzamelde zich vrijdagavond voor het parlement om de onmiddellijke vrijgave te eisen van alle banden. „Hoe kunnen wij straks gaan stemmen wanneer we niet weten wie allemaal corrupt zijn”, zo vroeg een van de manifestanten zich af.

Niet alleen politici hebben een hoofdrol bij de onthullingen. De opnames laten ook zien hoe de inlichtingendienst van Montesinos, en daarmee de regering van Fujimori, talrijke industriëlen, bankiers, mediabaronnen en zelfs topsporters omkocht in een streven elke vorm van oppositie te ontmoedigen.

De president-directeur van Peru's grootste bank, alsmede de eigenaar van een televisienieuwszender en de hoofdredacteur van een toonaangevend dagblad zijn inmiddels gearresteerd na te zijn gezien op Vladivideo's.

Desertie
De ambassadeur van Frankrijk te Lima, Antoine Blanca, verklaarde op de televisie dat hij met „verbittering en ongeloof” kennisnam van videobeelden waarop te zien is hoe Vladimiro Montesinos zelf druk uitoefende op rechter Jaime Beltran van de Hoge Raad om een juridische twist tussen een Frans en een Amerikaanse mijnbouwbedrijf over de exploitatierechten van de Yanacocha-goudmijn in het voordeel van de Amerikanen te beslechten, zoals vervolgens ook gebeurde. „Het gegeven dat rechter Beltran de onderneming uit de Verenigde Staten in het gelijk stelde ontlokt mij nu een wrange glimlach. Ik heb de regering in Parijs reeds geïnformeerd over de toedracht van deze uitspraak en wacht nu op instructies”, aldus de gepikeerde diplomaat.

Hoewel nu reeds haast dagelijks koppen rollen, reputaties omtuimelen en carrières ontsporen, is nog slechts het topje van de ijsberg in zicht gekomen. Rechter Peña beschikt behalve over de honderden videocassettes die de politie in Montesinos' villa aantrof, ook nog eens over zo'n 1700 banden die in beslag zijn genomen tijdens een inval van de justitie op het hoofdkantoor van de Nationale Inlichtingendienst. Inmiddels zijn 82 mensen op basis van de Vladivideo's in hechtenis genomen. Er lopen politieonderzoeken tegen ongeveer 350 van corruptie verdachte notabelen. Volgens rechter Peña is „de schoonmaak” nog maar pas begonnen en is het niet ondenkbaar dat de videobanden resulteren in duizend of meer arrestaties.

Het is de Peruanen niet ontgaan dat de thans voortvluchtige Vladimiro Montesinos uiteindelijk in zijn eigen zwaard viel. De geheimzinnige en enigszins sinister ogende spionagechef kwam eind vorig jaar ten val nadat een verborgen camera hem had betrapt op het omkopen van een parlementslid van de oppositie, aan wie hij 50.000 dollar overhandigde voor diens desertie naar de regeringsfractie. Dit schandaal, hoewel van geringe omvang in vergelijking met de huidige affaires, bracht op 19 november de regering ten val van president Alberto Fujimori, die juist aan een controversiële en constitutioneel dubieuze derde ambtstermijn was begonnen.