Weerwoord: Knutselen met genen is een mijnenveld

beeld ANP, Lex van Lieshout

We weten steeds meer over ons DNA. In Amerika wordt genetisch testen al op grote schaal toegepast, met als doel om ziektes en aangeboren afwijkingen te voorkomen. Niet de vooruitgang van het menselijk ras, maar persoonlijk geluk is hierbij de drijfveer. Verdient deze nieuwe eugenetica de steun van christenen?

JA

Opvallend is dat de nieuwe eugenetica (genetische verbetering van de mensheid) grote waardering heeft voor de eugenetische beweging zoals die vanaf de victoriaanse tijd vorm kreeg in Engeland en Amerika. Daar vond ze grote aanhang onder darwinisten. Volgens de evolutietheorie overleven de sterken. Of dat gebeurt via natuurlijke of kunstmatige selectie maakt uiteindelijk weinig verschil. In 1904 werd in de staat New York reeds een laboratorium opgericht met dit doel.

Eugenetica werd gezien als een vorm van menslievendheid. Het kreeg de steun van de grootste filantropische organisaties ter wereld, zoals de Rockefeller Foundation en het Carnegie Institute. Rockefeller hielp later ook om het Duitse eugeneticaprogramma op te zetten en zijn foundation betaalde het onderzoek van dokter Josef Mengele voordat deze naar Auschwitz vertrok. Margaret Sanger stichtte Planned Parenthood (tegenwoordig de grootste verschaffer van abortus en anticonceptie in Amerika) om tot een gezondere en gelukkigere mensheid te komen.

Alle belangrijke Amerikaanse universiteiten werkten eraan mee. De overheid ook. Al deze universiteiten en betrokken politici beschouwden zich in die tijd (1900-1940) gewoonlijk als christelijk. Ook vrijzinnige en middenorthodoxe predikanten schaarden zich massaal achter de eugenetica.

Dat de nazi’s de wetenschap voor racistische doelen misbruikten, maakt de eugenetica als zodanig niet slecht.

NEE

Hoewel gemotiveerd door persoonlijk geluk, staan ook de aanhangers van de nieuwe eugenetica het beëindigen van menselijk leven voor. Het genetisch testen heeft er in Amerika inmiddels toe geleid dat meer dan 80 procent van zwangerschappen waarbij downsyndroom is geconstateerd, beëindigd wordt. Dat is goedkoper voor de samenleving en gemakkelijker voor de ouders. Veel echtparen laten het wel of niet ‘nemen’ van kinderen afhangen van genetische tests. Is hun nageslacht vatbaar voor kanker of andere ernstige ziekten?

De preventieve geneeskunde op basis van de nieuwe eugenetica is een mijnenveld. Veel huisartsen en specialisten in de Verenigde Staten hebben er onvoldoende verstand van. Daarom worden er veel verkeerde diagnoses en onnodige borstamputaties en andere operaties gedaan. Naarmate de diagnoses en prognoses nauwkeuriger worden, luisteren de zorgverzekeraars mee omdat preventief ingrijpen op basis van genetica kostenbesparend kan werken.

Niet alleen aan de praktijk, maar ook aan het mensbeeld van de eugenetica kleven grote bezwaren. Het mensbeeld is humanistisch en individualistisch. Als menselijk leven leed veroorzaakt, mag het beëindigd worden. Het autonome mensbeeld gaat samen met een verwerping van de onfeilbaarheid van de Schrift. De Amerikaanse historica en journaliste dr. Christine Rosen publiceerde er een paar jaar geleden een boek over, ”Preaching Eugenics”. Zij toont aan dat de eugenetica volledig samenhangt met een liberale vorm van theologie waarvoor de Bijbel niet langer normatief en onfeilbaar is.

Orthodoxe christenen hebben zich altijd verzet tegen het kunstmatig beheren van menselijk leven. Leven is een gave van de Schepper. Dat is te heilig om mee te experimenteren. Het streven naar een genetisch zo gezond mogelijke mensheid is even kosteneffectief als bedenkelijk. Wordt de ziekenfondspremie straks gebaseerd op ons genetisch profiel?

Genen bepalen meestal niet dat je ziek zult worden, maar dat je een groter risico hebt om een bepaalde aandoening te krijgen. Daarbij komt menselijk gedrag. Zwaarlijvigheid bijvoorbeeld is voor een groot deel genetisch bepaald, maar zonder bepaalde eetpatronen treedt het niet op. Moeten deze mensen daarom meer zorgpremie betalen? Waar ligt de grens? Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat een homoseksuele levensstijl indicatief is voor grotere gezondheidsrisico’s. Als het ziekenfonds mensen afrekent op roken, waarom dan niet op andere keuzes?

DUS

De Britse christelijke schrijver G. K. Chesterton waarschuwde al in 1922 in zijn boek ”Eugenics and Other Evils” tegen de goede bedoelingen van de eugenetica. Waar kostenplaatjes en persoonlijk gemak centraal staan, wordt materialisme al snel de nieuwe religie en ontaardt de wetenschap in een gedachtepolitie voor alles wat kostenbesparing en effectiviteit in de weg staat. Volgens Chesterton wordt wetenschap steeds onwetenschappelijker naarmate zij geknecht wordt door politieke doelen en het grote geld. Dat gevaar dreigt zeker ook voor de nieuwe eugenetica.