Maak ruim baan voor gerechtigheid

Residentiepauzediensten
„Een op de negen kinderen in Nederland groeit op in armoede, een onvoorstelbaar aantal voor een rijk land. Foto: in maart werd de Alliantie Kinderarmoede gelanceerd. beeld ANP, Lex van Lieshout

Zonder gerechtigheid heersen hebzucht en willekeur, maar als we ruim baan maken voor de gerechtigheid, dan licht het Koninkrijk Gods ook in de weerbarstige werkelijkheid van deze wereld soms zomaar even op.

„Why do the nations so furiously rage together? Why do the people imagine a vain thing?” („Waarom woeden de heidenvolken en bedenken de volken wat zonder inhoud is?”) In de afgelopen week luisterde ik naar deze oude woorden uit Psalm 2. Door Handel indrukwekkend muzikaal vertolkt in de Messiah. Je voelt de razernij en de vraag die erdoorheen trekt: waarom al die woede, al die uitbarstingen?

We zagen deze week beslissingen van presidenten en leiders en de gevolgen daarvan voor Noord-Syrië. Oorlog, nietsontziend geweld en de dreiging daarvan, vluchtende mensen, kinderen die niet weten wat de dag van morgen brengt. En de beelden zetten zich op ons netvlies, ze snijden door ons hart. We zien het onrecht, voelen de onmacht. Wat een drift sluimert er op zoveel plaatsen maar net onder de oppervlakte. En hoe gemakkelijk worden dan juist de kwetsbaren, de minderheden, de zwaksten daar de eerste slachtoffers van. Waarom woeden de volkeren? „Why do the nations so furiously rage?” Het nieuws van elke dag bepaalt ons erbij dat overheden, koningen, presidenten en regeringen onrecht kunnen doen. En we weten dat ook het beleid van de Europese landen hieraan bijdraagt, ten goede of ten kwade.

Prediker verbaast zich niet over een falende overheid, waardoor armen onderdrukt worden en de rechtspraak partijdig is (Prediker 5:7). En wereldwijd is dat nog maar al te vaak het geval. We kennen de ranglijst van Open Doors en weten in hoeveel landen christenen onderdrukking moeten lijden.

Heeft Prediker ook een woord voor Nederland? Waar we een democratische rechtstaat hebben? Waar we duidelijk de vruchten zien van de eeuwen waarin de joods-christelijke traditie het denken en de cultuur stempelde? Of gaat het alleen om de vraag wat wijsheid is in het buitenlandbeleid van het Koninkrijk der Nederlanden?

Kinderen in armoede

Nederland is inderdaad een democratische rechtstaat. We hebben gelukkig onpartijdige rechters die onafhankelijk hun oordeel vellen. En wat is het een kostbaar goed dat wetten tot stand komen in een vrij gekozen parlement, waar minderheden voluit hun stem kunnen laten horen. Maar tegelijk betekent dat niet dat alle wetgeving daadwerkelijk recht brengt in de individuele levens. Er zijn mensen die verstrikt raken in bureaucratische regelingen. Mensen die geen uitweg meer zien uit de schulden, met een overheid die vooral schuldeiser is en minder een helper die weer perspectief geeft.

Een op de negen kinderen in Nederland groeit op in armoede. Dat zijn er twee of drie in elke klas. Dat is een onvoorstelbaar aantal voor een rijk en welvarend land, met een overheid die voor zoveel gecompliceerde situaties verstandig beleid kan ontwikkelen. Hoewel regering en gemeenten het beste voorhebben met de kinderen, is het nog steeds niet gelukt om de kinderarmoede stevig te verminderen.

Een volksvertegenwoordiger heeft de kostbare plicht om te blijven onderzoeken waar het scheef zit in de samenleving, waar mensen niet uit de put worden gehaald, maar er soms zelfs in worden geduwd door overheidsbeleid. De plicht ook om te blijven zoeken naar ruimte voor mensen die het niet of maar beperkt redden op de arbeidsmarkt. Om te blijven werken aan vermindering van het aantal kinderen in armoede. In het licht van de woorden van Prediker (5:8): is de opbrengst van het veld inderdaad voor iedereen? De toetssteen zal moeten zijn: gerechtigheid.

Te leen

De kerkvader Augustinus heeft ons in zijn grote werk over de stad Gods rijke lessen meegegeven, zoals het prachtige zinnetje: „Wanneer de gerechtigheid opzijgeschoven is, wat zijn koninkrijken anders dan grote roversbenden?”

Het komt erop aan de gerechtigheid te bevorderen. In het dankbare besef dat alles wat we hier hebben, gekregen is, te leen is. De overheid kan niet uit willekeur handelen, maar is gebonden aan het recht. In Nederland moeten alle inwoners erop kunnen vertrouwen dat de staat zich aan de rechtsregels houdt en dat rechtspraak en parlement dat controleren.

Gerechtigheid is niet per definitie de wet die is vastgesteld door de meerderheid van stemmen. Gerechtigheid ziet verder. Het is de gerechtigheid van onze Here die de maat bepaalt in Zijn Koninkrijk. Hij onderzoekt en oordeelt de harten. Zonder gerechtigheid heersen hebzucht en willekeur, maar als we ruim baan maken voor de gerechtigheid, dan licht het Koninkrijk Gods ook in de weerbarstige werkelijkheid van deze wereld soms zomaar even op.

Weerstand

Weten wij dan persoonlijk altijd onze verantwoordelijkheden zo in te vullen, dat we die gerechtigheid dienen? Nee, dat is voor iedereen een zoektocht. In de duistere tijden van de Tweede Wereldoorlog heeft Dietrich Bonhoeffer in zijn gevangeniscel scherpe en aangrijpende inzichten verwoord over de grote vraag hoe om te gaan met het kwaad. Hij schrijft in een van de geschriften die zijn opgenomen in ”Verzet en overgave” dat verstandigen met redelijkheid een ontwricht bouwsel niet in zijn voegen krijgen, dat alleen de zuivere beginselen geen oplossing brengen, dat ook vertrouwen op het eigen geweten niet vol te houden is bij de vele vermommingen waarin het kwaad zich kenbaar maakte. Hij zegt dat degene die vasthoudt aan zijn plicht uiteindelijk niet zelf de verantwoordelijkheid kan nemen om het kwaad in het hart te treffen en te overwinnen. En wie vrij denkt te zijn, loopt het gevaar dat hij in zijn vrijheid kwaad tolereert om groter kwaad te vermijden. Maar ook dat kan hem ten val brengen. Ook de deugdzaamheid van de binnenkamer houdt geen stand, want bij alles wat een mens dan doet, zal dat wat hij nalaat hem verontrusten. Zo somt Bonhoeffer alle posities op van een mens die zoekt naar de weg die weerstand biedt tegen het kwaad. En hij schrijft dan: „Wie houdt stand? (...) De verantwoordelijke mens, de mens wiens hele leven antwoord wil zijn op Gods vraag, op Gods oproep.”

Hoop

Wij leven Gode zij dank in vrijheid. We mogen met mensen met heel verschillende achtergronden en overtuigingen het goede zoeken voor onze samenleving. Tegelijk zijn we niet naïef en hebben we weet van het kwade. We zien onrecht. In het klein in onze nabije omgeving, in het groot als de machtigen der aarde hun cynische schaakspel met de volkeren lijken te spelen. Hoe zullen wij daarmee omgaan?

Augustinus bepaalt ons bij de gerechtigheid. Die bevorderen, is de taak van de overheid in deze wereld. Bonhoeffer maakt de spits persoonlijk, voor ons eigen leven. We zullen telkens opnieuw ons leven mogen neerleggen in de handen van de trouwe God, met de wil om ons leven aan Hem te geven. Antwoord te zijn op Zijn oproep. Dat doen we in het grote vertrouwen dat de macht van het kwaad niet het slotwoord heeft. Onze Here en Heiland heeft het kwaad overwonnen. Wij dragen daarom altijd de hoop met ons mee. Wie de Messiah van Handel kent, weet dat na die donkere klanken en uitroep over het woeden van de volkeren een prachtig overwinningslied volgt:

„Halleluja! Want de Heer, God Almachtig regeert! Halleluja! Het koninkrijk van deze wereld is het koninkrijk geworden van de Heer en Zijn Christus; en Hij zal heersen tot in eeuwigheid.”

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze week sprak Mirjam Bikker, Eerste Kamerfractievoorzitter van de ChristenUnie.